Stomia od kuchni. Pułapka nadmiernego picia

W cyklu „Stomia od kuchni” była już mowa o „pułapce niepicia”. Pisałam o tym, że w przypadku życia z workiem, niedostateczna ilość płynów może prowadzić do odwodnienia, a jego konsekwencje bywają dla stomika poważniejsze, niż mogłoby się wydawać. Dlatego tak często słyszymy, że trzeba pamiętać o piciu i nawadniać się, nie czekając na pragnienie.

To ważne, ale jest też druga strona tej historii. Zastanawialiście się, co się dzieje, kiedy pijemy dużo, a mimo to organizm nadal traci wodę? Czy można wpaść w pułapkę nie tylko niepicia, ale również nadmiernego picia? W przypadku ileostomii wysokowydzielającej odpowiedź brzmi: tak.

Kiedy treści stomijnej robi się więcej, naturalnym odruchem jest sięganie po kolejne szklanki wody. W końcu skoro organizm traci płyny, trzeba je uzupełniać. To logiczne. Problem w tym, że przy ileostomii wydzielającej więcej niż standardowo, sprawa nie zawsze jest tak prosta. Wraz z wydalaną treścią organizm traci nie tylko wodę, ale też sole mineralne - przede wszystkim sód. Dlatego samo picie większej ilości wody nie zawsze pomaga, a w pewnych sytuacjach może wręcz nasilać straty.

Brzmi jak paradoks? Trochę tak. Dlatego warto pamiętać, że w nawodnieniu nie liczy się wyłącznie ilość wypijanych płynów, ale także ich rodzaj. I właśnie o tym będzie dzisiejsza „Stomia od kuchni”.

Dlaczego mając ileostomię tracimy więcej niż wodę?

Żeby zrozumieć, skąd bierze się ten problem, warto przyjrzeć się temu, co dzieje się w jelitach. W normalnych warunkach jelito grube wchłania część wody i elektrolitów z treści pokarmowej, zanim zostanie ona wydalona. Przy ileostomii, czyli stomii wyłonionej na jelicie cienkim, treść omija ten odcinek przewodu pokarmowego. W efekcie organizm ma mniej możliwości odzyskania wody i elektrolitów, które w przeciwnym razie mogłyby zostać wchłonięte.

Jeśli wydzieliny stomijnej jest dużo, straty mogą być znaczne. Dotyczy to również sodu, który odgrywa ważną rolę w utrzymaniu równowagi płynów w organizmie. Dlatego przy ileostomii wysokowydzielającej problemu nie można sprowadzić wyłącznie do ilości wypijanej wody. Znaczenie ma również to, ile wody i elektrolitów organizm traci.

Stomia wysokowydzielająca – czyli kiedy treści w worku jest bardzo dużo

Ilość i konsystencja treści z ileostomii mogą zmieniać się w ciągu dnia. Wpływają na nie między innymi jedzenie, picie, przyjmowane leki i praca jelit. Zdarza się jednak, że wydzieliny jest znacznie więcej niż zwykle, a organizm traci wraz z nią duże ilości wody i elektrolitów (przede wszystkim sodu, ale także potasu i chlorków).

Przy dużych stratach samo picie wody może nie wystarczyć. W końcu wraz z treścią stomijną organizm traci nie tylko wodę, ale też elektrolity, których zwykła woda nie uzupełni. Dlatego przy ileostomii wysokowydzielającej znaczenie ma również to, co pijemy. W niektórych sytuacjach potrzebne są doustne płyny nawadniające, które dostarczają zarówno wodę, jak i elektrolity w odpowiednich proporcjach. To, jaki płyn będzie właściwy i w jakiej ilości go przyjmować, najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Dlaczego sama woda może nie wystarczyć?

Kiedy treści stomijnej jest więcej, naturalnie chcemy więcej pić. Sięgamy po wodę, herbatę, czasem kawę, bo przecież właśnie tak zwykle dbamy o nawodnienie. Przy ileostomii wysokowydzielającej ten odruch nie zawsze wystarcza. Jeśli organizm traci dużo wody i sodu, samo zwiększanie ilości wypijanych płynów może nie rozwiązać problemu. Duże ilości napojów ubogich w sód mogą dodatkowo nasilać jego straty.

Trzeba tu zaznaczyć również wyraźnie - nie chodzi o to, żeby odstawić wodę lecz o to, by przy intensywnej pracy ileostomii nie traktować jej jako jedynego sposobu na uzupełnianie płynów. W tej konkretnej sytuacji znaczenie ma nie tylko to, ile pijemy, ale również to, co pijemy.

Nawadnianie to coś więcej niż „tylko woda”

Wchłanianie wody w jelicie cienkim jest związane między innymi z transportem sodu i glukozy. Te składniki są wchłaniane wspólnie, a woda przemieszcza się za nimi. Właśnie tę właściwość wykorzystują doustne płyny nawadniające (ORS). Zawierają one odpowiednio dobrane proporcje sodu i glukozy, dzięki czemu pomagają we wchłanianiu wody i uzupełnianiu utraconych elektrolitów.

Nie każdy napój działa więc tak samo. Sama woda dostarcza płynów, ale nie uzupełnia sodu traconego wraz z treścią stomijną. Z kolei skład doustnego płynu nawadniającego ma znaczenie: nie wystarczy, że napój zawiera elektrolity, ponieważ ważne są również ich ilości i proporcje. Przy ileostomii wysokowydzielającej dobór płynu oraz sposób nawadniania powinny uwzględniać wielkość strat i indywidualną sytuację każdego stomika.

Mniej „zwykłej” wody, więcej płynów wspierających nawadnianie

Może się wydawać, że zalecenie ograniczenia ilości wypijanej wody to ostatnia rzecz, jakiej potrzebuje osoba, której stomia wydziela zbyt dużo treści. A jednak w niektórych przypadkach przy ileostomii wysokowydzielającej, czyli takiej która wydziela dużo i bardzo intensywnie, ograniczeniu zwykłych płynów o niskiej zawartości sodu może towarzyszyć zalecenie, by część z nich zastąpić płynami, które realnie pomogą uzupełnić powstałe w organizmie straty. Czyli, podsumowując - nie chodzi o to, by pić mniej, ale o to, by pić skuteczniej i uzupełniać to, co organizm traci. To ważna różnica, która jest równocześnie drogą do tego, by się czuć lepiej.

Co bardzo istotne, ograniczanie zwykłych płynów na własną rękę może być niebezpieczne, dlatego ilość i rodzaj przyjmowanych napojów należy ustalić z lekarzem.

Nie czekaj w nieskończoność, aż „samo przejdzie”, czyli kiedy warto zareagować?

Przy intensywnie pracującej stomii samo regularne picie i brak silnego pragnienia nie wystarczą, by mieć pewność, że organizm jest odpowiednio nawodniony. Znaczenie ma również ilość treści trafiającej do worka i to, czy jest jej wyraźnie więcej niż zwykle.

Jeśli stomia wydziela znacznie więcej treści niż zazwyczaj, a mimo regularnego picia samopoczucie się nie poprawia, trzeba skontaktować się z lekarzem. W wypadku stomika posiadającego ileostomię wysokowydzielającą samo picie większej ilości płynów nie zawsze wystarcza, by uzupełnić wodę i elektrolity, których organizm potrzebuje. Warto więc skupić się nie tylko na tym, ile pić ale też – co pić, by było to z korzyścią dla zdrowia.

---

Tekst: Iza Janaczek
Foto: Iza Janaczek, pexels