Podstawowe informacje o stomii

Stomia może być wyłoniona na stałe lub czasowo, w zależności od stanu zdrowia i wskazań medycznych pacjenta. Stała stomia jest wykonywana wtedy, gdy narząd (jelito lub pęcherz moczowy) nie może już pełnić swojej funkcji, na przykład po usunięciu odbytnicy lub przy rozległym nowotworze. Tymczasowa stomia jest natomiast wykonywana, aby dać czas jelitom lub innym organom na regenerację po operacji i może zostać zamknięta, gdy stan zdrowia pacjenta się poprawi.

Tak, stomia może zmieniać rozmiar, szczególnie w pierwszych tygodniach i miesiącach po operacji, gdy ustępuje początkowy obrzęk tkanek. W tym okresie stomia zwykle stopniowo się zmniejsza, co wymaga regularnego monitorowania i dostosowywania rozmiaru otworu w płytce stomijnej.

Czynniki wpływające na zmiany rozmiaru stomii:

Początkowy obrzęk po operacji.

Bezpośrednio po operacji stomia jest często obrzęknięta i może wydawać się większa. Obrzęk zazwyczaj zmniejsza się w ciągu kilku tygodni, co wymaga dostosowania rozmiaru otworu w płytce stomijnej.

Wzrost masy ciała lub przepuklina okołostomijna.

Zmiany wagi oraz wystąpienie przepukliny mogą wpływać na kształt i rozmiar stomii. Przepuklina okołostomijna może sprawić, że stomia stanie się bardziej wypukła lub wybrzuszona.

Długoterminowe zmiany związane z wiekiem i stanem skóry.

Z czasem elastyczność skóry wokół stomii może się zmieniać, co również wpływa na rozmiar i kształt stomii. Dlatego nawet po kilku miesiącach od operacji warto okresowo kontrolować jej rozmiar, szczególnie przy zmianach w zdrowiu lub budowie ciała.

Regularne mierzenie stomii i dostosowywanie sprzętu stomijnego do jej aktualnego rozmiaru jest kluczowe dla zapobiegania podrażnieniom skóry oraz zapewnienia komfortu i szczelności sprzętu.

W niektórych przypadkach stomia może być odwracalna, co oznacza, że po wygojeniu lub wyleczeniu, na przykład po usunięciu guzów jelitowych lub wyleczeniu zapalenia jelit, chirurg może zamknąć stomię i przywrócić ciągłość przewodu pokarmowego. Ostateczna decyzja o możliwości zespolenia zależy od kondycji jelit i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Stomia czasowa to wyłonienie fragmentu jelita cienkiego, jelita grubego lub moczowodu na powierzchnię ciała. Taki zabieg wykonuje się, aby tymczasowo odciążyć chory narząd lub układ (np. przewód pokarmowy lub moczowy), dając mu czas na regenerację. Po kilku tygodniach lub miesiącach, kiedy stan zdrowia pacjenta na to pozwala, stomia czasowa może być zamknięta poprzez zabieg chirurgiczny zwany zespoleniem, który przywraca ciągłość narządów i umożliwia ponowny naturalny przepływ treści pokarmowej lub moczu.

Stomia ostateczna, z kolei, jest wyłoniona na stałe, gdy narząd jest trwale usunięty lub niezdolny do pełnienia swojej funkcji, co uniemożliwia przywrócenie naturalnego przepływu.

Stomia wydalnicza to rodzaj stomii, który służy do odprowadzania treści pokarmowej lub moczu z organizmu, gdy naturalna droga wydalania jest niemożliwa. Jest wyłaniana z przewodu pokarmowego (jelita cienkiego lub grubego) lub układu moczowego, umożliwiając wydalanie:

• Ileostomia i kolostomia to stomie wyłaniane na jelitach, odprowadzające treść pokarmową na zewnątrz, gdy dolny odcinek jelita jest usunięty lub wymaga odciążenia.

• Urostomia to stomia wyłaniana na przewodach moczowych, odprowadzająca mocz, gdy pęcherz lub inne części dróg moczowych są niedrożne lub zostały usunięte.

Stomia wydalnicza jest zatem wyłonieniem ukierunkowanym na usuwanie produktów przemiany materii z organizmu.

Czas, przez jaki pacjent będzie miał stomię tymczasową, zależy od indywidualnego procesu leczenia i rekonwalescencji. Może to być kilka tygodni, miesięcy, a czasem nawet lat, w zależności od tego, jak szybko organ się goi lub czy leczenie (na przykład chemioterapia lub radioterapia) nie wymaga dalszego odciążania jelit. Czasami początkowo czasowa stomia zostaje z nami na stałe.

Tak, zamknięcie stomii jest możliwe, ale zależy to od zdrowia pacjenta i sukcesu leczenia. Zamknięcie polega na chirurgicznym ponownym połączeniu jelit lub dróg moczowych, co przywraca naturalne funkcje wydalnicze organizmu. Procedura ta wymaga dokładnej oceny stanu pacjenta oraz ewentualnych ryzyk związanych z operacją

Worki stomijne są dostępne w różnych typach, takich jak worki jednoczęściowe, gdzie worek jest zintegrowany z przylepcem oraz dwuczęściowe, gdzie worek i przylepiec są osobnymi elementami. Worki różnią się także konstrukcją - niektóre są zamknięte, inne mają otwór umożliwiający opróżnianie. Worki przeznaczone do zaopatrzenia urostomii zakończone są kranikiem lub zaworem/ zatyczką. Zawór można otwierać i zamykać, co pozwala na kontrolowane wypuszczenie nagromadzonego moczu.

Wybór worka zależy od rodzaju stomii i osobistych preferencji pacjenta

• Ileostomia – wyłaniana na jelicie cienkim (jelito kręte) na powierzchnię brzucha, aby odprowadzać treść jelitową. Często stosowana przy chorobach jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna.

• Kolostomia – wyłaniana na jelicie grubym, zwykle stosowana przy problemach z dolnym odcinkiem jelit, takich jak np nowotwory odbytnicy.

• Urostomia – tworzona jest, aby odprowadzać mocz z dróg moczowych, kiedy pęcherz moczowy nie działa prawidłowo lub został usunięty.

Stomie są wyłaniane w zależności od konkretnego schorzenia oraz potrzeb zdrowotnych pacjenta. Każdy rodzaj stomii ma specyficzne wskazania medyczne i pełni różne funkcje w zależności od lokalizacji problemu oraz celu leczenia.

Przykłady i wskazania medyczne:

Ileostomia – wyłaniane jest jelito cienkie (dokładniej: jelito kręte) na powierzchnię brzucha. Najczęściej wykonuje się ją w przypadkach chorób zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna, a także przy ciężkich uszkodzeniach jelita grubego. Ileostomia pozwala na tymczasowe lub stałe odciążenie jelita grubego, zapewniając odpowiednie warunki do leczenia i regeneracji przewodu pokarmowego.

Kolostomia – wyłaniany jest fragment jelita grubego (okrężnicy). Głównie przy nowotworach jelita grubego, szczególnie jeśli doszło do usunięcia części jelita lub odbytnicy. Kolostomia jest również stosowana w przypadkach uszkodzeń dolnego odcinka jelit, niedrożności jelit lub perforacji jelita, co wymaga czasowego lub stałego wyprowadzenia treści pokarmowej na zewnątrz w alternatywny sposób.

Urostomia – polega na wyłonieniu moczowodu na powierzchnię brzucha i zaopatrzeniu go woreczkiem stomijnym. Wykonywana jest przy problemach z układem moczowym, takich jak nowotwór pęcherza moczowego, uszkodzenia pęcherza lub niekontrolowane problemy z oddawaniem moczu.

Ostateczna decyzja o rodzaju stomii zależy od wielu czynników, takich jak:

• Lokalizacja i stopień zaawansowania choroby – na przykład nowotwory dolnego odcinka jelita wymagają często kolostomii.
• Ogólny stan zdrowia pacjenta – pacjenci po intensywnym leczeniu onkologicznym mogą wymagać stomii czasowej w celu regeneracji układu pokarmowego.
• Cel leczenia – jeśli celem jest tylko czasowe odciążenie jelit, wyłania się stomię czasową, np. po urazach jelita lub leczeniu nowotworu, aby umożliwić jelitom regenerację.

Tym samym rodzaj stomii i jej umiejscowienie zależą od konkretnego problemu zdrowotnego, jak i indywidualnych potrzeb pacjenta.

Czasami konieczne jest wyłonienie dwóch rodzajów stomii, jeśli problem dotyczy zarówno jelit, jak i dróg moczowych, lub jeśli istnieje potrzeba odciążenia różnych części układu pokarmowego lub moczowego. Takie przypadki są rzadkie i występują zazwyczaj u osób z bardzo skomplikowanymi schorzeniami.

Stomia wydalnicza, czyli stomia służąca do usuwania treści jelitowej (w przypadku kolostomii i ileostomii) lub moczu (w przypadku urostomii) jest wyłaniana na brzuchu, ponieważ to miejsce umożliwia łatwy dostęp i kontrolę nad jej zaopatrzeniem.

Przy planowaniu stomii chirurg zwraca uwagę nie tylko na anatomiczne warunki pacjenta, ale również na takie aspekty jak wygoda codziennego funkcjonowania, potrzeby pielęgnacyjne i uniknięcie dyskomfortu.

Wybór lokalizacji:

• Strona brzucha – zazwyczaj stomie umieszcza się na brzuchu, po prawej lub lewej stronie, zależnie od rodzaju operacji oraz układu jelit. Przykładowo, kolostomia często umieszczana jest po lewej stronie, a ileostomia po prawej. Chirurg bierze też pod uwagę, czy pacjent jest prawo- czy leworęczny, co może wpływać na łatwość pielęgnacji.
• Warunki zdrowotne i aktywności pacjenta – w ramach konsultacji przedoperacyjnej następuję wyznaczenie miejsca wyłonienia stomii i oznaczone go na skórze w pozycji siedzącej, stojącej i leżącej, aby upewnić się, że nie będzie umieszczona zbyt blisko fałd skórnych, blizn czy obszarów, które ulegają napięciu podczas ruchu. Ważne jest również, że stomia będzie widoczna dla jej posiadacza tak aby zaopatrzenie sprzętem stomijny nie stanowiło problemu.

Celem jest maksymalny komfort, ponieważ każda zmiana pozycji może wpłynąć na pielęgnację i odklejanie się worka.

Ostateczny wybór miejsca jest wynikiem oceny lekarza, pielęgniarki stominej oraz rozmowy z pacjentem na temat jego stylu życia, potrzeb i oczekiwań, co ma na celu zapewnienie jak największej wygody w codziennym funkcjonowaniu.

Alternatywy dla stomii stosuje się wtedy, gdy lekarze mogą wdrożyć mniej inwazyjne metody leczenia w celu przywrócenia lub utrzymania drożności jelit i układu moczowego bez konieczności wyłaniania jelita lub moczowodu na powierzchnię brzucha. Jednak decyzja o ich zastosowaniu zależy od rodzaju i zaawansowania choroby, wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne stosuje się głównie przy chorobach zapalnych jelit, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna. Leki przeciwzapalne, takie jak aminosalicylany, kortykosteroidy oraz leki immunosupresyjne, mogą zmniejszać stan zapalny, redukując objawy i przywracając drożność jelit bez konieczności wyłaniania stomii. W niektórych przypadkach stosuje się także terapię biologiczną, która blokuje działanie białek powodujących zapalenie.

Mniej inwazyjne operacje jelit.

W przypadkach częściowej niedrożności jelit lub łagodnych zmian, lekarze mogą przeprowadzić mniej inwazyjne zabiegi, takie jak:

• Endoskopowa resekcja polipów lub guzów – za pomocą endoskopu można usunąć niewielkie zmiany, które blokują przepływ treści jelitowej, bez konieczności otwartej operacji. Metoda ta stosowana jest głównie w początkowych stadiach choroby nowotworowej jelita grubego.
• Balonowa dilatacja jelit – stosowana jest przy zwężeniach jelita, zwłaszcza w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Procedura polega na wprowadzeniu endoskopu z balonikiem, który po nadmuchaniu rozciąga zwężony odcinek jelita, przywracając jego drożność.

Wstawienie stentu.

Stenty są małymi rurkami wprowadzanymi do jelita lub dróg moczowych, aby utrzymać ich drożność w miejscach zwężenia, spowodowanego np. nowotworem, zwłóknieniem czy inną patologią. Wprowadzenie stentu jest mniej inwazyjne niż wyłonienie stomii i może skutecznie przywrócić przepływ treści jelitowej lub moczu.

• Stentowanie jelita – stosowane jest głównie w przypadkach niedrożności jelita grubego związanej z nowotworami. Stent wprowadzany jest endoskopowo, co pozwala na uniknięcie stomii u pacjentów, którzy nie kwalifikują się do operacji lub czekają na bardziej zaawansowane leczenie.
• Stentowanie dróg moczowych – podobnie jak w jelitach, stenty stosuje się w drógach moczowych w przypadkach, gdy dochodzi do ich zablokowania (np. przez nowotwory pęcherza moczowego). Stent umożliwia swobodny przepływ moczu bez konieczności tworzenia urostomii.

Ograniczenia alternatyw

Należy pamiętać, że te metody mają ograniczenia i nie zawsze są skuteczne. Stenty mogą ulec zatkaniu lub przemieszczeniu, a leczenie farmakologiczne i mniej inwazyjne operacje mogą nie być wystarczające przy zaawansowanych chorobach, zwłaszcza nowotworach, które obejmują większe obszary jelit. W takich przypadkach stomia może być konieczna jako trwałe lub czasowe rozwiązanie, które umożliwia prawidłowe funkcjonowanie organizmu i zapobiega powikłaniom.

Te alternatywy dla stomii są zazwyczaj rozważane w konsultacji ze specjalistą chirurgii jelit lub urologii, który ocenia możliwość ich zastosowania w kontekście indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia pacjenta.

Chociaż pacjent może mieć preferencje co do lokalizacji stomii, ostateczna decyzja zależy od lekarza. Chirurg bierze pod uwagę czynniki anatomiczne i zdrowotne, aby stomia była jak najłatwiejsza do pielęgnacji i nie kolidowała z codziennymi aktywnościami pacjenta

Zdrowa stomia powinna mieć różowy lub czerwonawy kolor, być lekko wilgotna i bez zapachu i wystawać ponad powierzchnię brzucha około 2 do 3 cm. Wysokość stomii może zmieniać się z czasem, szczególnie w pierwszych tygodniach po operacji, kiedy obrzęk stopniowo ustępuje. Regularne wypróżnianie się przez stomię, bez bólu czy dyskomfortu, to także dobry znak. Niepokojące sygnały to zmiana koloru na ciemny lub siny, ból lub znaczne zmiany w wydzielinach

Jeśli stomia wydaje się większa niż zwykle, może to być spowodowane opuchlizną, przepukliną lub zapaleniem. Należy skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką stomijną, aby ocenić sytuację i podjąć odpowiednie kroki.

Wypróżnienia ze stomii mogą mieć różne odcienie brązu, co jest normalne i zależy od rodzaju spożywanych pokarmów. Kolory takie jak ciemny czerwony, smolistoczarny lub nietypowo żółty mogą wskazywać na problemy zdrowotne, szczególnie gdy nie wynikają ze spożycia konkretnych pokarmów. W takich przypadkach, zwłaszcza gdy pojawiają się dodatkowe objawy (np. ból, dyskomfort, nudności), należy skonsultować się z lekarzem.

• Zielone wypróżnienia: mogą być wynikiem jedzenia dużej ilości zielonych warzyw liściastych, takich jak szpinak czy jarmuż. Zielony barwnik chlorofilowy ma wpływ na kolor stolca.
• Czerwone lub różowawe wypróżnienia: mogą wynikać ze spożycia buraków lub czerwonych jagód. Ważne jest jednak, aby obserwować, czy kolor ten jest spowodowany pokarmem, a nie krwawieniem, co może mieć miejsce, gdy odcień czerwieni jest ciemniejszy lub przypomina krew.
• Ciemnobrązowe lub czarne wypróżnienia: Spożycie dużych ilości żelaza, jagód lub czarnej lukrecji może wpłynąć na ciemny kolor stolca. Jednak bardzo ciemny, prawie czarny stolec może również wskazywać na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego i wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem.
• Jasnożółte wypróżnienia: Mogą być związane z dietą bogatą w tłuszcze lub produkty o wysokiej zawartości żółtego barwnika, jak kukurydza. Jednak jasnożółty, tłusty stolec może również świadczyć o zaburzeniach trawienia tłuszczów, co może wymagać oceny przez specjalistę.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Kolory takie jak ciemny czerwony, smolistoczarny lub nietypowo żółty mogą wskazywać na problemy zdrowotne, szczególnie gdy nie wynikają ze spożycia konkretnych pokarmów. W takich przypadkach, zwłaszcza gdy pojawiają się dodatkowe objawy (np. ból, dyskomfort, nudności), należy skonsultować się z lekarzem.

Przy urostomii, kolor moczu może być istotnym wskaźnikiem zdrowia pacjenta i sygnalizować zarówno jego stan nawodnienia, jak i potencjalne problemy zdrowotne.

Typowe kolory moczu przy urostomii i ich znaczenie:

Przezroczysty lub jasnożółty mocz: wskazuje na prawidłowe nawodnienie organizmu. Jest to idealny kolor moczu, sugerujący, że pacjent przyjmuje odpowiednią ilość płynów.

Żółty lub jasnożółty mocz: Jasnożółty kolor moczu jest oznaką prawidłowego nawodnienia. Intensywnie żółty mocz może być wynikiem suplementacji witaminą B2 (ryboflawiną) lub wysokiego stężenia moczu z powodu ograniczonego spożycia płynów.

Ciemnożółty lub bursztynowy mocz: może świadczyć o lekkim odwodnieniu. Należy zwiększyć ilość wypijanych płynów, szczególnie w przypadku urostomii, aby zapobiec powstawaniu kryształków lub kamieni moczowych.

Jednak może być wynikiem spożycia dużych ilości marchwi lub innych produktów bogatych w beta-karoten, który może powodować pomarańczowy odcień moczu. Ponadto suplementy zawierające witaminę C oraz witaminy z grupy B (szczególnie ryboflawinę) również mogą przyczyniać się do intensywniejszego koloru moczu

Różowy lub czerwony mocz: może wskazywać na obecność krwi, co może być wynikiem infekcji, podrażnienia stomii, kamieni nerkowych lub problemów z układem moczowym. Różowy lub czerwony odcień moczu zawsze wymaga konsultacji z lekarzem.

Jednak należy mieć na uwadze, że spożycie produktów takich jak buraki, rabarbar, czerwone jagody czy produkty zawierające sztuczne barwniki może powodować różowy lub czerwony odcień moczu. Zjawisko to, znane jako beeturia, występuje po spożyciu buraków i jest wynikiem obecności betacyjanin, które organizm wydala wraz z moczem.

Brązowy lub herbaciany mocz: może sugerować poważniejsze problemy zdrowotne, takie jak choroby wątroby lub masywne odwodnienie. W przypadku zauważenia brązowego moczu należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.

Jednak spożycie dużej ilości aloesu, fasoli fava lub rabarbaru może przyczyniać się do ciemnobrązowego koloru moczu. Ciemne zabarwienie może również wystąpić po przyjmowaniu żelaza lub niektórych leków.

Mlecznobiały lub mętny mocz: może wskazywać na infekcję dróg moczowych (z powodu obecności bakterii lub leukocytów). Mocz o takim kolorze powinien być skonsultowany ze specjalistą, szczególnie przy urostomii, aby uniknąć powikłań.

Niebieski lub zielony mocz: rzadko, ale taki kolor może wynikać ze stosowania niektórych leków, suplementów lub barwników spożywczych. W rzadkich przypadkach może też wskazywać na infekcję wywołaną przez specyficzne bakterie, np. Pseudomonas.

Zielony kolor moczu jest rzadki, ale może wynikać ze spożycia szparagów, które mogą również wpływać na zapach moczu. Ponadto sztuczne barwniki spożywcze, niektóre napoje lub lody o intensywnym, niebieskim lub zielonym zabarwieniu również mogą powodować taki odcień moczu.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Zmiany koloru moczu przy urostomii, które nie są związane z dietą, lekami lub suplementami, mogą sygnalizować potrzebę konsultacji medycznej.

Zazwyczaj zmiany koloru moczu spowodowane dietą są tymczasowe i zanikają po kilku godzinach lub dniach, kiedy dany pokarm przestaje być metabolizowany. Jeśli jednak zmiana koloru moczu jest trwała lub pojawia się bez wyraźnego związku z dietą, może być wskazane zasięgnięcie porady medycznej. Szczególnie w przypadku pojawienia się krwi, intensywnego zmętnienia, nieprzyjemnego zapachu lub trwałych zmian koloru warto zgłosić się do lekarza lub pielęgniarki stomijnej, ponieważ mogą to być objawy infekcji, odwodnienia lub problemów z nerkami

Systemy stomijne dzielą się na jednoczęściowe, gdzie worek i przylepiec są zintegrowane, oraz dwuczęściowe, gdzie przylepiec i worek są oddzielnymi elementami. Systemy jednoczęściowe są łatwiejsze w użyciu, natomiast dwuczęściowe dają większą swobodę zmiany worka bez odklejania przylepca

Objawy blokady stomii mogą obejmować brak wydzieliny przez kilka godzin, ból brzucha, nudności, wymioty i obrzęk wokół stomii. Blokada stomii wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej

W zależności od rodzaju stomii wymagane są nieco inne metody pielęgnacji, szczególnie jeśli chodzi o ileostomię i kolostomię. Ileostomia, która wydala bardziej płynną treść, wymaga worków z solidnym przylepcem i bardziej zaawansowaną ochroną skóry ze względu na większe ryzyko podrażnień. Kolostomia, która wydala bardziej uformowane stolce, może pozwolić na stosowanie worków bez konieczności opróżniania ich tak często. Każdy rodzaj stomii może wymagać dostosowania sprzętu i technik pielęgnacji, zależnie od indywidualnych potrzeb i stanu skóry pacjenta

Zespolenie w kontekście medycznym to chirurgiczne połączenie dwóch odcinków przewodu pokarmowego lub innych struktur w organizmie, które zostały wcześniej rozdzielone. Jest ono wykonywane po usunięciu fragmentu narządu (np. jelita), co pozwala na przywrócenie ciągłości przewodu pokarmowego lub układu moczowego.

W przypadku stomii, gdy lekarze decydują o jej zamknięciu, wykonują zespolenie, aby połączyć odcinki jelit, umożliwiając ponowny naturalny przepływ treści pokarmowej. Tego typu procedura wymaga dokładnego przygotowania, ponieważ musi być wykonana z dużą precyzją, aby uniknąć nieszczelności i innych powikłań.

Mucous fistula to rodzaj dodatkowej stomii, wyłaniany z jelita na powierzchnię ciała, która najczęściej towarzyszy ileostomii lub kolostomii. Jest to specjalny otwór chirurgicznie stworzony na skórze brzucha, przez który jelito może odprowadzać nagromadzony śluz. Powstaje wtedy, gdy część jelita nie bierze aktywnego udziału w procesie trawienia i wydalania, a więc wymaga alternatywnego ujścia, aby uniknąć ryzyka zatorów lub infekcji.

Dlaczego mucous fistula jest potrzebna?

Kiedy chirurg usuwa fragment jelita, często pozostawia końce jelit "zamknięte" lub nieużywane. Pomimo, że taka część jelita nie bierze aktywnie udziału w trawieniu, nadal produkuje śluz – jest to naturalny produkt gruczołów jelitowych, który zwykle pomaga w ochronie ścian jelita. Gromadzenie się śluzu w zamkniętym odcinku jelita bez ujścia mogłoby prowadzić do dyskomfortu, bólu, a nawet infekcji czy perforacji. Mucous fistula pozwala temu śluzowi swobodnie wydostawać się na zewnątrz przez dodatkowy otwór, co znacznie zmniejsza ryzyko komplikacji.

Jak wygląda i jak działa mucous fistula?

Mucous fistula przypomina stomię, ale w odróżnieniu od stomii wydalniczej nie służy do odprowadzania kału lub moczu. Zwykle wydzielina, która przez nią wychodzi, jest przezroczysta lub lekko mętna i może zawierać niewielkie ilości krwi, co jest uznawane za normalne w większości przypadków. Wymaga ona jednak pielęgnacji podobnej do stomii – stosuje się odpowiednie opatrunki lub małe worki stomijne, aby utrzymać higienę i chronić skórę wokół otworu przed podrażnieniami

Kiedy wyłania się mucous fistula?

Mucous fistula stosowana jest w przypadkach, gdy część jelita zostaje tymczasowo lub na stałe odłączona od układu trawiennego. Jest to szczególnie pomocne:

• Po operacjach resekcji jelita – np. przy leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna, gdy konieczne jest wycięcie dużych fragmentów jelit, ale z planem późniejszego ponownego ich zespolenia.
• W leczeniu niedrożności jelit – gdy istnieje konieczność odciążenia jelit, ale potrzeba też zabezpieczenia odcinków wyłączonych z naturalnego przepływu treści jelitowej.
• W przewlekłych chorobach jelit, gdy niemożliwe jest natychmiastowe ponowne połączenie odcinków jelita, ale konieczne jest utrzymanie zdrowia nieużywanej części jelita

Znaczenie i zalety mucous fistuli.

Dzięki mucous fistuli możliwe jest uniknięcie powikłań, takich jak nadmierne napięcie ścian jelita, zgromadzenie śluzu czy rozwój infekcji. Dodatkowo, przywraca ona komfort pacjenta, który w innym przypadku mógłby doświadczać bólu czy ucisku związanego z nagromadzeniem śluzu w zamkniętym odcinku jelita. Dla pacjentów, którzy mają zaplanowaną rekonstrukcję jelit, mucous fistula jest rozwiązaniem tymczasowym, które zabezpiecza zdrowie jelit do czasu pełnego przywrócenia ciągłości przewodu pokarmowego.

W sytuacji, gdy jelito jest całkowicie odłączone na stałe, mucous fistula pozwala na odprowadzenie śluzu z nieczynnej części jelita, co jest ważne dla profilaktyki zdrowotnej i utrzymania dobrej kondycji jelit

Nie, nie ma potrzeby wyłaniania dwóch kolostomii. Czasami wyłania się kolostomie dwulufową.

Kolostomia dwulufowa, inaczej zwana „kolostomią typu double-barrel” lub „dwulufką”, to rodzaj stomii, w której na powierzchnię brzucha wyłania się dwa końce tego samego odcinka jelita grubego, tworząc dwa osobne otwory (tzw. „lufy”) blisko siebie. Jest to tymczasowe lub stałe rozwiązanie stosowane głównie w przypadkach, gdy konieczne jest odciążenie jelit lub izolacja chorego odcinka jelita, umożliwiające regenerację i zmniejszenie ryzyka powikłań.

Jak wygląda kolostomia dwulufowa?

W kolostomii dwulufowej:

• Bliższy koniec jelita (tzw. odcinek proksymalny) odprowadza treść jelitową do worka stomijnego.
• Dalszy koniec jelita (tzw. odcinek dystalny) pozwala na odprowadzanie śluzu produkowanego przez zamknięty odcinek jelita, który pozostaje połączony z odbytnicą, ale nie uczestniczy w procesie trawienia.

Kiedy wyłania się kolostomię dwulufową?

Kolostomia dwulufowa jest stosowana głównie w sytuacjach, gdy:

• Należy odizolować chore lub uszkodzone jelito – np. przy perforacjach, nowotworach jelita lub zapaleniach jelit. Wyłonienie obu końców jelita pomaga w izolacji chorego odcinka.
• Potrzeba tymczasowego odciążenia jelit – kolostomia dwulufowa bywa stosowana jako etap przygotowawczy do kolejnego zabiegu (np. zespolenia jelit), gdy jelita muszą się najpierw zagoić.
• Zapobieganie gromadzeniu się śluzu – dalszy odcinek jelita, mimo że nie uczestniczy w trawieniu, wciąż produkuje śluz. Otwór dystalny w kolostomii dwulufowej umożliwia bezpieczne odprowadzenie tego śluzu, co zmniejsza ryzyko infekcji i zatorów.

Zalety kolostomii dwulufowej

Kolostomia dwulufowa pozwala na efektywne zarządzanie zarówno treścią jelitową, jak i śluzem, bez potrzeby tworzenia dwóch odrębnych stomii. Jest stosunkowo łatwa w pielęgnacji i pozwala na monitorowanie zdrowia obu końców jelita, co może być pomocne w ocenie gotowości pacjenta do ewentualnego zespolenia jelit w przyszłości.

Kolostomia dwulufowa jest stosunkowo popularna w chirurgii jelit i jest uznawana za skuteczne rozwiązanie w przypadkach, gdy konieczne jest tymczasowe lub stałe odciążenie dolnego odcinka jelita.

Kolostomia jednolufowa

Kolostomia jednolufowa to stomia z jednym otworem, przez który odprowadzana jest treść jelitowa na zewnątrz do worka stomijnego. Wyłania się ją w przypadkach, gdy dalszy (dystalny) odcinek jelita nie jest już potrzebny do funkcji trawiennych lub wydalniczych, co oznacza, że:

• Dolny odcinek jelita (położony poniżej stomii) jest trwale wyłączony z procesu trawienia – może być odcięty, zamknięty lub usunięty, np. w wyniku usunięcia odbytnicy.
• Śluz produkowany przez odcięty odcinek jelita może być okresowo wydalany przez odbytnicę (jeśli została zachowana). Ten naturalny proces polega na tym, że śluz przemieszcza się przez nieużywany odcinek jelita i jest wydalany przez odbytnicę. Pacjenci mogą zauważyć wydzielinę śluzową, wydobywającą się z odbytu, mimo że jelito nie transportuje już treści pokarmowej.

Kolostomia jednolufowa jest stosowana głównie wtedy, gdy nie planuje się ponownego połączenia jelit, czyli przywrócenia ich ciągłości.

Kolostomia dwulufowa (double-barrel colostomy)

Kolostomia dwulufowa, zwana także „dwulufką”, to stomia z dwoma otworami (czyli „lufami”) wyłonionymi z tego samego odcinka jelita grubego, umieszczonymi blisko siebie na powierzchni brzucha. Składa się z:

• Bliższego otworu (proksymalnego), przez który odprowadzana jest treść jelitowa do worka stomijnego.
• Dalszego otworu (dystalnego), przez który wydobywa się śluz produkowany przez dolny odcinek jelita. Ten odcinek jelita pozostaje nieaktywny w procesie trawienia, ale nadal produkuje śluz, który musi być regularnie odprowadzany, aby zapobiec dyskomfortowi, infekcjom lub nadmiernemu nagromadzeniu wydzieliny.

Kiedy wyłaniana jest kolostomia dwulufowa?

Kolostomia dwulufowa jest zwykle stosowana:

• Jako rozwiązanie tymczasowe, np. po operacjach resekcji jelita lub w leczeniu chorób zapalnych jelit, gdzie docelowo planowane jest ponowne połączenie odcinków jelita.
• W przypadkach ryzyka infekcji lub zapalenia – dzięki dodatkowej lufie możliwe jest odprowadzanie śluzu z dolnego odcinka jelita, co zmniejsza ryzyko powikłań.
• Jako etap przygotowawczy do przyszłego zespolenia jelit, gdzie dolny odcinek jelita jest zachowany i odprowadzanie śluzu umożliwia jego bezpieczne funkcjonowanie.

Kolostomia dwulufowa jest zatem stosowana wtedy, gdy dolny odcinek jelita jest pozostawiony w organizmie i potrzebuje regularnego odprowadzania śluzu. Oba otwory stomii (proksymalny i dystalny) zaopatruje się jednym workiem stomijny.

Po operacji stomia może być obrzęknięta i jej rozmiar zmniejsza się zwykle w ciągu pierwszych kilku tygodni. Jednak, jeśli obrzęk pojawia się nagle po dłuższym czasie, może to być oznaką podrażnienia lub urazu. Obrzęk może być również reakcją na infekcję lub nacisk wywierany przez źle dopasowany sprzęt stomijny

Przepuklina okołostomijna występuje, gdy fragment jelita lub tkanka tłuszczowa wypycha się przez osłabioną ścianę brzucha w okolicach stomii, powodując jej powiększenie i wybrzuszenie. Przepukliny okołostomijne są dość powszechne, zwłaszcza u pacjentów, którzy mieli operację brzucha, i mogą prowadzić do trudności z przyleganiem worka stomijnego, bólu lub dyskomfortu. Lekarz może zalecić specjalne pasy stomijne lub inne środki, aby wspierać brzuch i zmniejszyć nacisk na stomię.

Prolaps, czyli wypadnięcie stomii, to stan, w którym stomia wysuwa się bardziej niż zwykle na powierzchnię skóry, czasem na kilka centymetrów. Może to być spowodowane zwiększonym ciśnieniem w jamie brzusznej, przewlekłym kaszlem, podnoszeniem ciężarów lub niewłaściwą techniką pielęgnacyjną. Prolaps wymaga konsultacji z chirurgiem czy pielęgniarką stomijną, ponieważ może prowadzić do ograniczenia przepływu krwi do stomii i potencjalnie wymagać korekcyjnej interwencji chirurgicznej.

Podrażnienie i zapalenie skóry wokół stomii mogą sprawiać, że stomia wydaje się bardziej wystająca lub większa. Stany zapalne mogą wynikać z reakcji alergicznych na sprzęt stomijny, nieszczelności worka, podciekania treści jelitowej lub braku ochrony skóry wokół stomii. Jeśli problemem jest stan zapalny, pielęgniarka stomijna może doradzić stosowanie odpowiednich kremów ochronnych, specjalnych płytek lub modyfikacji w doborze sprzętu stomijnego.

Jeśli niepokoi Cię wygląd stomii, najlepiej jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką stomijną. Poniżej kilka kroków i objawów, na które warto zwrócić uwagę oraz wskazówki dotyczące dalszego postępowania:

Zwróć uwagę na kolor stomii

Zdrowa stomia powinna mieć kolor różowy lub czerwony, co oznacza, że jest dobrze ukrwiona.

Blady, siny lub ciemny kolor może świadczyć o problemach z dopływem krwi do stomii i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Zwróć uwagę na obrzęk lub zmiany wielkości

Obrzęk stomii może być normalny tuż po operacji, ale nagły obrzęk lub znaczne powiększenie może świadczyć o infekcji, przepuklinie okołostomijnej lub innym problemie.

Jeśli stomia wydaje się nagle większa lub bardziej wypukła, może to być objaw przepukliny lub prolapsu stomii (czyli wypadnięcia), co także wymaga konsultacji z lekarzem.

Oceń wydzielinę i jej zapach

Nienaturalny zapach, zmiana konsystencji wydzieliny, obecność krwi lub ropy mogą być objawami infekcji lub innego problemu zdrowotnego.

W przypadku krwawienia z stomii (jeśli nie wynika ono z podrażnienia sprzętem stomijnym), konieczna jest konsultacja medyczna.

Zadbaj o skórę wokół stomii (skórę peristomalną)

Podrażnienia, wysypka, pęcherze lub swędzenie wokół stomii mogą wynikać z nieszczelności worka stomijnego lub alergii na sprzęt. Czasami problem rozwiązuje zmiana sprzętu lub stosowanie kremów ochronnych, ale przewlekłe podrażnienia mogą wymagać interwencji medycznej.

Pytaj specjalisty o pomoc i regularne konsultacje

Jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany, najlepiej niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub pielęgniarką stomijną, ponieważ specjaliści ci mogą dokładnie ocenić sytuację i zalecić odpowiednie leczenie lub zmiany w pielęgnacji stomii.

Regularne kontrole u specjalisty oraz obserwacja wyglądu stomii mogą pomóc w szybkim wychwyceniu potencjalnych problemów i zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania stomii na co dzień.

Stomia może krwawić, niektóre przypadki krwawienia są normalne, a inne mogą być powodem do niepokoju.

Kiedy krwawienie jest normalne?

• Delikatne krwawienie może wystąpić przy myciu stomii lub zmianie sprzętu stomijnego. Powierzchnia stomii jest ukrwiona i delikatna, więc może krwawić po lekkim dotyku lub podrażnieniu czy otarciu, co zwykle nie jest powodem do niepokoju.
• Minimalne krwawienie z naczyń włosowatych na powierzchni stomii zdarza się i zazwyczaj ustępuje samoistnie.

Kiedy krwawienie wymaga uwagi?

• Obfite krwawienie lub krwawienie, które nie ustaje po krótkim czasie, może wskazywać na problem. Takie krwawienie może być objawem infekcji, urazu stomii, podrażnienia przez niewłaściwie dopasowany sprzęt stomijny lub innego problemu.
• Jasnoczerwona krew może świadczyć o urazie powierzchni stomii lub otaczającej skóry.
• Ciemna lub zmieszana z wydzieliną krew może sugerować krwawienie z przewodu pokarmowego i wymaga natychmiastowej konsultacji medycznej.

Co robić w przypadku krwawienia?

Jeśli krwawienie jest bardziej intensywne, powtarza się, towarzyszy mu ból lub inne objawy (np. obrzęk, zaczerwienienie wokół stomii), najlepiej jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką stomijną.

Operacja odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego jest zazwyczaj mniej inwazyjna niż pierwsza operacja wyłonienia stomii, ale oczywiście każdy przypadek jest indywidualny. Proces rekonwalescencji po tym zabiegu może być różny, zależnie od ogólnego stanu zdrowia, zdolności organizmu do regeneracji oraz ewentualnych komplikacji.

Typowy czas pobytu w szpitalu po takim zabiegu to zazwyczaj od 5 do 10 dni, jednak może się to wydłużyć, jeśli wystąpią jakiekolwiek trudności.

Przez pierwsze dni po operacji pacjent często musi przestrzegać diety płynnej lub lekkostrawnej, a także unikać nadmiernego wysiłku.

Pełny powrót do pełnej aktywności może zająć kilka tygodni, podczas których istotne będzie monitorowanie, jak organizm przystosowuje się do zmian.

Najlepszym źródłem szczegółowych informacji o operacji zespolenia i rekonwalescencji będzie Twój lekarz prowadzący, który zna pacjenta i będzie wykonywał zabieg.

Irygacja stomii to metoda opróżniania jelita grubego stosowana wyłącznie przez osoby z kolostomią, czyli stomią na jelicie grubym. Procedura ta polega na wprowadzeniu kontrolowanej ilości wody do jelita przez stomię, co wywołuje wypróżnienie.

Celem irygacji jest zapewnienie regularności wypróżnień i uzyskanie większej kontroli nad czasem opróżniania jelit, dzięki czemu można zastosować worek o małej pojemności tzw. minicap lub zabezpieczyć stomię specjalnym opatrunkiem.

Kto może wykonywać irygację?

Irygacja jest przeznaczona wyłącznie dla osób z kolostomią, po przeszkoleniu przez pielęgniarkę stomijną czynność można wykonywać samemu w domu.

Czynność irygacji zajmuje od 30 do 60 minut.

Jak przeprowadza się irygację?

Przygotowanie sprzętu i miejsca.

Najpierw upewnij się, że masz w zasięgu wszystkie elementy zestawu do irygacji: pojemnik na wodę, wężyk z regulatorem przepływu, stożek lub końcówkę do irygacji oraz opcjonalnie rękaw ochronny.

Usiądź wygodnie blisko toalety, aby łatwo było odprowadzać wypływająca treść jelitową.

Przygotowanie wody.

Następnie napełnij pojemnik ciepłą wodą o temperaturze ciała (około 37°C). Zawieś pojemnik na wysokości około 50 cm powyżej stomii, co zapewni kontrolowany przepływ wody.

Zakładanie rękawa ochronnego (jeśli używany).

Jeśli masz rękaw ochronny, przymocuj go wokół stomii, a jego dolną część skieruj nad toaletę, co ułatwi odprowadzenie wody i wydzieliny podczas irygacji.

Wprowadzenie końcówki do stomii.

Ustalenie kierunku światła jelita:

Zwilżenie palca w rękawiczce żelem Lignocainy 2% lub wazeliną i delikatne wprowadzenie go do stomii pomaga wyczuć kierunek ułożenia jelita, co ułatwia precyzyjne umiejscowienie stożka bez ryzyka uszkodzenia.

Nawilżenie stożka.

Następnie należy posmarować stożek żelem Lignocainy 2% lub wazeliną, co ułatwia jego delikatne i bezpieczne wprowadzenie, minimalizując ryzyko podrażnień lub dyskomfortu.

Delikatnie wprowadź końcówkę lub stożek do stomii, dbając o idealne dopasowanie, aby mieć pewność szczelności. Dzięki temu woda popłynie bezpośrednio do jelita.

Podawanie wody.

Otwórz zawór na wężyku, aby rozpocząć powolny i równomierny przepływ wody do jelita. Całą wodę (zazwyczaj 500–1000 ml) powinno się wprowadzić w ciągu około 10 -15 minut. Jeśli poczujesz dyskomfort, wstrzymaj przepływ na chwilę.

Oczekiwanie na wypróżnienie.

Po wprowadzeniu całej wody odczekaj kilka sekund i delikatnie usuń końcówkę irygatora ze stomii. Umocuj rękaw. Jelita powinny zacząć wydalać wodę i treść kałową. Ta czynność trwa około 20 minut.

Gdy z rękawa irygacyjnego przestaje wypływać woda i treść kałowa można uznać, że jelito zostało opróżnione. Czasem warto dać jelitom kilka dodatkowych minut, aby upewnić się, że proces dobiegł końca. Dla pewności, niektórzy pacjenci mogą obserwować, czy przez dłuższą chwilę nie wypływa już żaden płyn ani treść, co zwykle sygnalizuje koniec opróżniania

Oczyszczenie i zabezpieczenie stomii.

Po zakończeniu irygacji zdejmij rękaw, dokładnie oczyść skórę wokół stomii i załóż świeży woreczek stomijny.

Regularne i konsekwentne wykonywanie irygacji pomaga zmniejszyć ilość gazów w jelicie grubym, ograniczając liczbę bakterii wytwarzających gazy. Procedura ta działa również profilaktycznie przeciwko przepuklinom i wypadaniu stomii, ponieważ zapobiega zaparciom, które zwiększają ciśnienie wewnątrzbrzuszne, prowadzące do tych powikłań.

Irygacja może być wygodnym rozwiązaniem dla osób z kolostomią, które chcą zmniejszyć częstotliwość wymiany worka stomijnego i uzyskać większą kontrolę nad funkcjonowaniem jelit.