Stomia od kuchni. Opróżnianie worka. Praktyczna instrukcja obsługi, czyli wiedza z życia, a nie z podręcznika

O tematach związanych ze stomią słyszymy jeszcze w szpitalu, przy okazji stu innych spraw, które trzeba ogarnąć przed wypisem. Jedną z nich jest opróżnianie worka. Pielęgniarka pokazuje to na Twoim sprzęcie, na Twoim brzuchu. Z wprawą otwiera dół woreczka, usuwa treść, ociera końcówkę, zawija ją, zamyka i mówi: „i tak się to robi".

Człowiek w tym czasie najczęściej ucieka wzrokiem, bo temat jest zbyt świeży i trudny do pojęcia albo koncentruje się na tym, żeby przeżyć to godnie i nie upaść — w końcu to pierwsze tak długie bycie w pionie po operacji, a organizm nie jest jeszcze w pełni sił. Nowy, „bardzo młody” stomik kiwa więc głową, mówi, że ok, i że wszystko jasne. Na tym kończą się warsztaty z opróżniania worka. Niedługo potem wraca do domu i odkrywa, że tę jedną konkretną czynność będzie wykonywał kilka razy dziennie, każdego dnia, przez lata. I że właściwie to jednak nie do końca wie, jak zrobić to dobrze.

O wymianie płytki napisano wszystko. O diecie — jeszcze więcej. A opróżnianie worka stomijnego, czyli najczęściej powtarzana czynność w życiu stomika, zawsze przechodzi niezauważona. Jakby była zbyt oczywista, żeby o niej mówić. Tymczasem różnica między przemyślanym opróżnianiem worka a przypadkowym i niewprawnym, jest całkiem konkretna. To różnica między trzema minutami w toalecie, podczas których opróżnia się woreczek, myje ręce i wychodzi, a sprzątaniem sporej części łazienki, co może być konsekwencją braku wiedzy i wprawy w tym podstawowym temacie.

Dlatego dziś w „Stomii od kuchni” biorę na warsztat czynność, którą wielu stomików wykonuje kilka razy dziennie, a o której praktycznych sposobach próżno szukać informacji w materiałach edukacyjnych. O czym mowa? O opróżnianiu worka stomijnego.

Jedna trzecia. Skąd ta liczba i dlaczego nie warto jej naginać

Pielęgniarki i opiekunki stomijne powtarzają to od pierwszego dnia: worek opróżniamy, kiedy jest wypełniony mniej więcej w jednej trzeciej. Nie później niż do połowy. Brzmi jak przesadna ostrożność, dopóki człowiek nie zrozumie, skąd się ta zasada wzięła. Worek stomijny przyklejony jest do ciała za pomocą niewielkiej płytki stomijnej. Każdy gram treści to ciężar, ale też dźwignia — im niżej zbiera się zawartość, tym mocniej odciąga dolną krawędź płytki od skóry. I tu jest cała sztuczka: podciekanie treści pod płytkę, które stomik odkrywa o osiemnastej, bardzo często zaczęło się o piętnastej. Dokładnie w tym momencie, w którym pomyślał: „jeszcze chwilę wytrzyma”.

Siedzieć, przyklęknąć czy stać? To nie kwestia wygody, tylko wysokości

Tu nie ma miejsca na filozofię, jest za to fizyka. Stojąc nad muszlą, wypuszczamy treść z wysokości pięćdziesięciu, sześćdziesięciu centymetrów. Siedząc lub przyklękając – z kilku. Im wyżej znajduje się końcówka worka od tafli wody w muszli, tym większy rozprysk. I tym większa szansa, że po opróżnieniu worka trzeba będzie nie tylko spuścić wodę w toalecie ale też posprzątać jej sąsiedztwo.

Najprościej jest więc usiąść na sedesie – przodem lub tyłem do spłuczki, z rozsuniętymi kolanami. Końcówka worka jest wtedy dosłownie nad wodą, obie ręce są wolne, nie trzeba niczego podtrzymywać ani celować. Podobnie wygląda temat podczas przyklęku na jedno kolano. Stomik zwrócony głową do spłuczki przyklęka na jedno kolano i wypuszcza treść do muszli. Ten sposób wybierany jest rzadziej ze względu na konieczność kontaktu odzieży z podłogą podczas przyklęku – zwłaszcza gdy worek trzeba opróżnić w toalecie publicznej.

Warto tu zastosować dwa małe triki, które przyspieszają całą czynność i czynią ją mniej obsługową. Pierwszy: przed opróżnieniem wrzuć do muszli warstwę papieru toaletowego. Papier zasłania lustro wody i wyhamowuje, niejako „pochłania” uderzenie w nią treści stomijnej, więc nic nie wraca rozpryskiem w naszą stronę. Drugi: jeśli masz taką możliwość - spuścić wodę w trakcie opróżniania worka. Zazwyczaj najpierw opróżniamy worek zgrubnie, chwilę później usuwamy zalegające w nim resztki. Warto między tymi czynnościami uruchomić spłukiwanie. Ruch wody zabiera treść na bieżąco i płucze muszlę, zamiast pozwolić czemukolwiek osiąść i wydzielać woń.

Jest jeszcze argument, o którym mało kto myśli na początku, a który po kilku latach staje się bardzo realny: kolana i plecy. Stanie w pochyleniu osiem razy dziennie przez dziesięć lat to obciążenie, którego naprawdę da się uniknąć. Warto więc poćwiczyć siadanie na muszli. Bez względu na kierunek jaki wybierzesz (tyłem czy przodem do spłuczki) – kolana i plecy będą Ci wdzięczne.

Ostatnie centymetry, czyli dlaczego worek nigdy nie jest pusty do końca

Treść w całości nie opada sama. Zwłaszcza ta gęstsza albo z „gorszego dnia” zalega na różnej wysokości worka. Trzeba jej pomóc opaść. Najlepiej - przesuwając palcami po zewnętrznej stronie worka od góry w stronę ujścia, tak aby zawartość znalazła się na dole, a następnie została odprowadzona na zewnątrz. (Wnętrze worka jest gładkie dokładnie po to, żeby można było zrobić to szybko i bez większych komplikacji).

Potem następuje rzecz najważniejsza i najmniej lubiana: oczyszczenie końcówki spustowej. Z zewnątrz i od środka. Nowoczesne worki są szczelne zapachowo, więc źródłem zapachu z reguły nie jest sam worek. Jest nim ujście, czyli zapinana na rzepy końcówka. Właśnie dlatego przed ponownym zamknięciem sprzętu trzeba dokładnie ją oczyścić. Kilka ruchów chusteczką lub papierem toaletowym wystarczy, żeby usunąć zabrudzenie i pozbyć się zapachu. Problem znika, zamiast wracać przez pół dnia w postaci myśli: „A co, jeśli ktoś coś poczuje?”. Po tak wykonanej czynności pozostaje już tylko zapiąć rzepy i wrócić do swoich zajęć.

Tu również warto pamiętać o czymś, o czym być może nie wspomniano w szpitalu. Rzep, który pozwala szczelnie zamknąć worek, musi być suchy. Mokry nie trzyma dostatecznie dobrze, co może stwarzać ryzyko nieszczelności.

Płukać czy nie płukać. Odwieczne pytanie

To temat, przy którym stomicy potrafią się mocno spierać. Jedni płuczą worek za każdym razem po jego opróżnieniu, uznając, że tak jest bardziej higienicznie. Inni nie robią tego nigdy, twierdząc, że taka czynność jest kontrproduktywna, a wręcz może zwiększać ryzyko podciekania treści pod płytkę.

Skąd takie przekonanie?

Według obserwacji części stomików płukanie wnętrza worka po jego opróżnieniu ma swoją cenę. Woda przy ujściu działa zgodnie z przeznaczeniem, czyli czyści worek od środka. Problem pojawia się wtedy, gdy regularnie dociera również w okolice stomii i płytki, skracając czas jej noszenia. A to może mieć znaczenie nie tylko dla komfortu, ale także dla skóry. Jak to działa w praktyce? Regularnie wypłukiwana wodą pasta uszczelniająca robi miejsce podciekającej wprost na skórę treści stomijnej. To z kolei realnie zwiększa ryzyko jej podrażnienia i uszkodzenia.

Jest jeszcze druga kwestia: dla wielu osób ze stomią częstsza wymiana sprzętu nie pozostaje obojętna dla domowego budżetu. Każda przedwczesna wymiana płytki uszczupla miesięczny limit refundacyjny, a ten w trakcie miesiąca się nie odnawia.

Jaki wniosek wynika z obserwacji wielu stomików praktykujących tę metodę? Worek nie musi być idealnie czysty w środku. Bezapelacyjnie czysta powinna natomiast pozostać jego końcówka. Jeśli zostaną w niej i na niej resztki treści, mogą być źródłem nieprzyjemnego zapachu, odczuwanego również przez osoby trzecie.

Jeśli więc płuczesz worek po jego opróżnieniu, rób to tak, aby woda trzymała się z dala od płytki.

A jeśli chodzi tylko o to, żeby treść łatwiej zsuwała się na dół, istnieje prostsze rozwiązanie. Do wnętrza świeżego worka wystarczy wkropić odrobinę preparatu poślizgowo-neutralizującego. Pokrywa on ścianki cienką warstwą i ułatwia przesuwanie zawartości, bez konieczności moczenia okolic płytki.

Kiedy ręce nie chcą współpracować tak, jak dawniej

Opróżnianie worka wymaga przede wszystkim sprawnych rąk i możliwości zobaczenia, co właściwie robimy. A z tym nie zawsze jest łatwo. Reumatyzm, drżenie rąk, stan po udarze czy ból nadgarstków mogą sprawić, że nawet tak prosta z pozoru czynność, jak opróżnienie worka do toalety, staje się sporym wyzwaniem. Zwłaszcza że rzep trzeba złapać dość precyzyjnie i rozwinąć tak, żeby zawartość trafiła tam, gdzie powinna. Potem należy oczyścić końcówkę i ponownie ją szczelnie zamknąć. To mnóstwo precyzyjnych działań, które trzeba wykonać płynnie i pewnymi ruchami.

Czasem pomaga zmiana sprzętu. Ujścia różnią się szerokością, długością i tym, jak łatwo można je zwinąć. Jedno wymaga większej precyzji, inne wybacza więcej. Warto o tym porozmawiać z pielęgniarką stomijną lub stomijnym opiekunem.

Jest też sposób, o którym rzadko się mówi, a który przy ograniczonej sprawności może okazać się najwygodniejszy. Mowa o opróżnianiu worka w pozycji półleżącej, na boku, do pojemnika, którego zawartość można później wylać do toalety. To nie jest improwizacja ani „radzenie sobie po swojemu” lecz inny, bardziej dopasowany do możliwości manualnych sposób wykonania tej samej czynności.

Rutyna zamiast reakcji „w ostatnim momencie”

Worek najlepiej opróżnić, zanim sam się o to upomni. A także przed wyjściem z domu. Przed spotkaniem. Przed dłuższą jazdą. Przed snem. Przed większym wysiłkiem. Moment, w którym worek jest najbardziej wypełniony, to jednocześnie moment największego ryzyka jego rozszczelnienia się przy przylepcu (płytce stomijnej).

Kiedy opróżnianie staje się rutyną – stałym rytmem, a nie reakcją w „ostatnim momencie” – czynność ta przestaje zajmować miejsce w głowie i powodować stres, a to naprawdę dobrze działa na komfort psychiczny. Zdrowa rutyna to spokój i poczucie bezpieczeństwa. Te kilka minut w toalecie parę razy dziennie można spędzić w napięciu albo czując spokój.

Opróżnianie worka to jedna z tych czynności, które stomik wykonuje kilka tysięcy razy w roku. Warto więc wypracować swój sposób, który pozwoli robić to spokojnie, bez stresu i z poczuciem, że wszystko jest pod kontrolą.

---

Tekst: Iza Janaczek
Foto: Fundacja STOMAlife i blog Med4Me
należący do sieci sklepów naszego sponsora Med4Me.

Dzisiejsza galeria to różne typy worków z możliwością wielokrotnego usuwania treści bez zmiany całego sprzętu. Można je zamówić również w formie bezpłatnych próbek we wszystkich sklepach Med4Me.