Stomia od kuchni. Powikłania - jak ich unikać i jak sobie z nimi radzić, gdy wystąpią

Stomia to zmiana, która wymaga otwartości i cierpliwości. Wielu stomików stosunkowo szybko odnajduje się w nowej codzienności i wraca do tego, co ważne – do pracy, pasji, spotkań towarzyskich. Obok rutyny związanej przede wszystkim z regularną wymianą sprzętu, mogą się jednak pojawić trudniejsze momenty. Powikłania. To słowo budzi lęk, ale warto je oswoić. Dlaczego? Ponieważ wiedza i szybka reakcja pozwalają wielu z nich uniknąć, a w przypadku innych – znacznie ograniczyć konsekwencje, które ze sobą niosą.

I właśnie o tym, by jak najlepiej się do tego tematu przygotować, będzie dzisiejszy artykuł. Zapraszam do lektury.

Powikłania wczesne

To te, które mogą spotkać stomika w niedługim czasie od operacji wyłonienia stomii. Są nimi:

• Obrzęk i krwawienie stomii

W pierwszych dniach i tygodniach stomia jest bardzo delikatna i tkliwa. Może też być obrzęknięta (efekt niedawno przebytej operacji) i krwawić przy dotyku, zwłaszcza podczas zmiany woreczka. W większości przypadków to normalne i nie wymaga interwencji. Alarmujące jest dopiero krwawienie obfite, które nie ustępuje.

Stoma-protip: do obmywania lub osuszania skóry wokół stomii warto używać miękkich gazików zwilżonych letnią wodą. Unikaj mocnego pocierania – delikatne osuszanie polegające na przykładaniu gazika do skóry – w zupełności wystarczy.

• Martwica stomii

To jedno z powikłań, które brzmi dramatycznie i faktycznie wymaga pilnej reakcji. Dochodzi do niego, gdy fragment stomii przestaje być prawidłowo ukrwiony. Jak się objawia? Brakiem wydzieliny przy jednoczesnej zmianie koloru stomii na bardzo ciemny odcień czerwieni, kolor brunatny lub wręcz czarny.

Stoma-protip: nigdy nie próbuj „ratować” stomii na własną rękę. Jeśli zauważasz takie zmiany – koniecznie skonsultuj temat z lekarzem lub pielęgniarką stomijną. W takiej sytuacji nie należy czekać i obserwować. Samo nie przejdzie, a w przypadku martwicy stomii – czas ma tu kluczowe znaczenie.

• Zakażenie rany okołostomijnej

Po operacji wokół stomii może dojść do infekcji. Objawia się zaczerwienieniem, bólem, sączeniem się wydzieliny.

Stoma-protip: obserwuj miejsce wokół stomii przy każdej zmianie woreczka. Jeśli widzisz ropę, obrzęk, masz gorączkę – pilnie skontaktuj się z lekarzem – czasem konieczny jest antybiotyk. Tak jak w przypadku martwicy, to nie czas by czekać aż „przejdzie samo”. Nie przejdzie. To sytuacja, w rozwiązaniu której konieczna jest konsultacja z profesjonalistą.

• Retrakcja (cofanie się stomii pod skórę)

Zdarza się, że stomia chowa się pod poziom skóry. To utrudnia naklejenie płytki stomijnej i zwiększa ryzyko podciekania pod nią treści jelitowej. Jeśli obserwujesz taką sytuację u siebie, jeśli worki odklejają się przez co treść boleśnie drażni skórę wokół stomii – skontaktuj się z pielęgniarką lub opiekunką stomijną.

Stoma-protip: w takich przypadkach kluczowe jest dobranie właściwego sprzętu – często rozwiązaniem problemu jest zastosowanie płytki wypukłej („convex”). Konsultacja z opiekunem stomijnym, który dobierze sprzęt pasujący do obecnego stanu stomii – to najlepsze rozwiązanie, które w zasadzie najczęściej całościowo – eliminuje problem odklejania się płytki.

Powikłania późne

To takie, które występują jak nazwa wskazuje, w czasie późniejszym. Stomik nie jest już tak bardzo świeży w temacie nowej rutyny. Do wielu rzeczy podchodzi też z większym dystansem i spokojem. Choć to bardzo cenna i potrzebna umiejętność i na tym etapie życia ze stomią sprawdza się, także tu wydarzyć się mogą rzeczy, które mogą niepokoić i stresować. O czym mowa?

• Przepuklina okołostomijna

To jedno z najczęstszych późnych powikłań. Co warto podkreślić – nie zdarza się zawsze i nie spotyka każdego. Na czym polega? Z czasem w miejscu stomii może powstać uwypuklenie, czyli przepuklina. To wynik osłabienia powłok brzusznych. Może być niewielka, a może przybierać znaczne rozmiary, mocno obniżając komfort życia, ograniczając aktywność i wpływając na trzymanie się sprzętu.

Stoma-protip: nie dźwigaj ciężkich przedmiotów i stosuj pas stomijny, zwłaszcza przy wysiłku fizycznym. Pamiętaj, że sport i ruch są wskazane, ale trzeba je dostosować do własnej kondycji zdrowotnej, obecnych możliwości oraz czasu, jaki upłynął od operacji.

• Zwężenie stomii

Zwężenie stomii sprawia, że wydalanie treści staje się coraz trudniejsze. Pojawiają się wzdęcia, bóle brzucha, uczucie dyskomfortu. W takich sytuacjach czasem wystarczy zabieg poszerzenia stomii, który przywraca jej drożność. Gdy to nie przynosi oczekiwanych efektów, lekarze mogą zaproponować korektę chirurgiczną.

Stoma-protip: jeśli obserwujesz, że Twoja stomia wydziela coraz mniej treści i jest to okupione bólem, a brzuch staje się napięty – nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Zwężenie nie mija samo.

• Prolaps (wypadanie stomii)

Wypadanie stomii to bardzo stresująca sytuacja. Występuje wtedy, gdy stomia wybrzusza się na kilka do kilkunastu centymetrów poza płaszczyznę skóry. Wygląda groźnie, ale w większości przypadków nie wymaga kontaktu z lekarzem i można ją zabezpieczyć odpowiednim sprzętem i pasem. Zdarzyć się może, że wypadnięty fragment jelita jest tak duży, że uniemożliwia zaopatrzenie stomii. To moment w którym należy zasięgnąć porady profesjonalisty. W takiej sytuacji niezbędna może okazać się operacja.

Stoma-protip: zawsze obserwuj, czy stomia zmienia kolor i czy działa prawidłowo. Jeśli mimo wypadania treść trafiająca do worka nie budzi Twoich zastrzeżeń (kolor, konsystencja, ilość), nie stresuj się na zapas. Pamiętaj też, że o ile niewielki prolaps zwykle nie wymaga od razu wizyty u lekarza, jeśli czujesz, że sytuacja Cię przerasta albo budzi niepokój – mimo to warto skonsultować się ze specjalistą.

• Podrażnienia i alergie skóry

Skóra wokół stomii bywa najbardziej cierpliwym, ale i najbardziej obciążonym bohaterem każdej stoma-historii. Jeśli sprzęt nie trzyma szczelności, w efekcie czego pod płytkę podcieka treść jelitowa – na skórze wokół stomii szybko pojawiają się zaczerwienienia, ranki lub reakcje alergiczne.

Stoma-protip: po pierwsze skontaktuj się z opiekunką lub pielęgniarką stomijną – która pomoże Ci dobrać sprzęt odpowiedni do Twojej stomii. To pomoże zatrzymać problem podciekania. Po drugie – nie stosuj przypadkowych kremów i maści z domowej apteczki. W przypadku infekcji wokół stomii stosować należy tylko produkty dedykowane do wspierania skóry wokół stomii lub te, które zaleci lekarz.

Przewlekłe infekcje skóry i grzybica

Ciepłe, wilgotne środowisko pod płytką stomijną sprzyja rozwojowi infekcji. Świąd, pieczenie, białawy nalot to objawy, które powinny Cię zaalarmować.

Stoma-protip: dbaj o dokładne osuszanie skóry przed założeniem sprzętu. Jeśli podejrzewasz infekcję, konieczne mogą być specjalistyczne preparaty przeciwgrzybicze. Pamiętaj, by nigdy nie stosować ich na własną rękę. Temat przewlekłych infekcji zawsze należy skonsultować ze specjalistą.

Stomik może dbać o siebie świadomie

Drogi Przyjacielu Stomiku, wielu powikłaniom można zapobiec, wiele – stłumić i nie pozwolić się im rozwinąć. By było to możliwe:

• Obserwuj i reaguj

Stomia zmienia się z upływem czasu – jej kształt, kolor, a nawet rytm pracy. To normalne. Ale jeśli zauważysz coś niepokojącego – nie czekaj, aż „samo minie”. Szybka reakcja daje szansę na prostsze rozwiązania.

Stoma-protip: przyglądaj się swojej stomii podczas wymiany woreczka, nie unikaj jej widoku. Dzięki temu łatwiej dostrzeżesz zmiany, które na co dzień mogą umykać.

• Nie oszczędzaj na sprzęcie

Worek czy płytka noszone „na siłę” dłużej, niż powinny, to zaproszenie do podciekania, odparzeń i infekcji. Regularna wymiana sprzętu to nie fanaberia, tylko inwestycja w zdrowie skóry.

Stoma-protip: wychodząc z domu (do pracy, do parku, do znajomych, na zakupy) zawsze miej przy sobie awaryjny zestaw a w nim rzeczy potrzebne do zmiany woreczka poza domem. Nawet jeśli wychodzisz tylko na chwilę. To daje poczucie bezpieczeństwa i możliwość reakcji bez czekania na powrót do domu.

• Dbaj o skórę z delikatnością

Skóra wokół stomii nie potrzebuje agresywnej pielęgnacji. Przeciwnie, wystarczy woda i łagodne, bezzapachowe mydło (doskonale sprawdza się mydło szare, nie zawierające barwników i zapachu). Zbyt silne środki wysuszają i podrażniają.

Stoma-protip: unikaj pocierania skóry wokół stomii i samej stomii. Osuszaj skórę delikatnie przykładając gazik lub ręcznik. Pierwsze zgrubne czyszczenie z resztek kleju i treści jelitowych wykonaj chusteczkami stomijnymi ze specjalnym płynem czyszczącym, później obmyj skórę letnią wodą. Jeśli chcesz użyć mydła – wybierz szare.

• Chroń brzuch

Przepuklina okołostomijna to jedno z najczęstszych późnych powikłań. Można jej zapobiegać, dbając o mięśnie, ale pamiętając, by ich nie przeciążać.

Stoma-protip: noś pas stomijny przy większym wysiłku – podczas sprzątania, podróży czy aktywności sportowej. To realnie zmniejsza ryzyko. Kaszląc, chroń brzuch. Nie przesadzaj z aktywnością fizyczną, a dziecko – lepiej przytul zamiast podnosić.

• Nie bój się pytać

Stomia zrozumiana, to stomia łatwiejsza do zaadoptowania do własnego życia. Dlatego, drogi Przyjacielu Stomiku, jeśli masz pytania lub coś Cię niepokoi – pytaj. Lekarza, opiekuna stomijnego, innych stomików (którzy dzielą się swoim doświadczeniem na naszej grupie wsparcia).

Stoma-protip: Jeśli temat Cię krępuje, możesz zadzwonić lub zadać pytanie w grupie wsparcia, bez podawania swoich personaliów. Będzie czas się przedstawić, gdy poczujesz, że jesteś na to gotowy.

• Zaufaj sobie

Nikt nie zna Twojej stomii tak dobrze jak Ty. Intuicja i codzienna obserwacja to bezcenne narzędzia jakimi dysponujesz. Jeśli czujesz, że coś jest nie tak – masz prawo szukać pomocy i wsparcia.

Stoma-protip: prowadź krótki dzienniczek. Zwłaszcza na początku życia z woreczkiem. Zapisuj, co się dzieje ze stomią, jak reaguje skóra, jak działa sprzęt. To ułatwia lekarzowi czy pielęgniarce trafną ocenę sytuacji, w przypadku wystąpienia problemów.

Tych kilka zasad nie eliminuje ryzyka powikłań w 100%, ale znacząco je zmniejsza, i co ważne - daje poczucie kontroli i spokoju. Powikłania nie muszą być wyrokiem. To trudności, które – odpowiednio wcześnie rozpoznane – można opanować.

Stomia, choć wymaga uwagi, nie musi być źródłem lęku. Może być częścią życia. I tym jest, gdy się ją zrozumie zamiast się jej bać. Jeśli czujesz, że trudno Ci poradzić sobie samemu z tym tematem, zapraszamy do kontaktu, drogi Przyjacielu Stomiku. Z tematem stomii nikt nie musi i nie powinien mierzyć się sam.

Tekst: Iza Janaczek
Foto: Blog Med4Me, archiwum Fundacji STOMAlife

W dzisiejszej galerii prezentujemy zdjęcia pochodzące z bloga naszego Partnera - sieci sklepów Med4Me. Ukazują one przykładowe produkty stomijne, dzięki którym powikłania mogą być łatwiejsze do opanowania lub – mogą zniknąć zupełnie. Zachęcamy do lektury bloga Med4Me oraz do kontaktu.