Stomia od kuchni. Mechaniczne czy alergiczne? Jak odróżnić problemy skórne pod płytką i jak im zapobiegać

Po operacji wyłonienia stomii skóra wokół niej staje się ważną częścią codziennego życia stomika. To na niej trzyma się płytka, to ona znosi każde odklejenie, każdą zmianę sprzętu, każdy nowy preparat czy pastę. Nic dziwnego, że czasem daje znać, że ma dość: piecze, swędzi, czerwienieje albo zaczyna się sączyć, lub uczuleniem manifestuje brak chęci współpracy z kolejnym sprzętem czy akcesorium. W takiej sytuacji pojawia się pytanie, co właściwie jej się stało. Czy to wina sposobu, w jaki zdejmowana jest płytka, czy może skóra zareagowała na coś, czego nie toleruje? Dziś w „Stomii od kuchni” o tym, jak te dwie sytuacje od siebie odróżnić i co zrobić, żeby żadna z nich nie stała się stoma-codziennością.

Najpierw to, co nie budzi obaw

Lekkie zaróżowienie skóry tuż po zdjęciu płytki nie jest z reguły powodem do niepokoju. Klej trzymał się jej przez kilka dni, a jego usunięcie zawsze zostawia ślad. Jeśli zaczerwienienie blednie w ciągu kilku minut, to sygnał, że ze skórą wokół stomii wszystko jest w porządku. Uwagę powinno zwrócić dopiero to, co się utrzymuje, wraca przy każdej zmianie, boli, swędzi lub zmienia wygląd naskórka.

Warto też wiedzieć, że najczęstszą przyczyną problemów skórnych u stomików nie jest ani uraz, ani alergia, tylko podciekanie treści pod płytkę. Przyczyn podciekania może być wiele i nie zawsze mają one związek z samym sposobem przyklejenia płytki. Zwłaszcza przy ileostomii i urostomii wydzielina działa na skórę drażniąco. Podrażnienie zaczyna się zwykle tuż przy samej stomii i odpowiada miejscu, w którym treść dostała się pod płytkę. Widać to również na jej odwrocie, gdzie klej jest w tym miejscu rozmiękczony lub zabarwiony. Dlatego zanim zacznie się szukać innych winowajców, dobrze jest sprawdzić, czy płytka na pewno szczelnie przylega do skóry.

Uraz mechaniczny, czyli skóra płaci za pośpiech

Na początku warto uporządkować ten temat, bo wtedy łatwiej przeciwdziałać. Podrażnienie mechaniczne powstaje wtedy, gdy skóra jest zbyt mocno ciągnięta, pocierana albo uciskana. Najczęściej dochodzi do niego przy szybkim odklejaniu płytki, kiedy razem z klejem odchodzi wierzchnia warstwa naskórka. Problem może się pogłębiać, jeśli sprzęt zmieniany jest zbyt często, resztki kleju są zdrapywane, skóra mocno pocierana albo płytka czy pas zbyt mocno uciskają jej powierzchnię.

Uszkodzona mechanicznie skóra jest zwykle zaczerwieniona, może mieć zdarty naskórek, czasem jest wilgotna lub lekko krwawi. Najczęściej boli i piecze, szczególnie podczas kolejnej zmiany sprzętu. Mechaniczne uszkodzenia pojawiają się tam, gdzie skóra jest najbardziej narażona na ciągnięcie, tarcie lub ucisk, i nie mają charakterystycznego, równego kształtu. Równy kształt zmian na skórze to cecha charakterystyczna uczuleń, ale o tym za chwilę.

Jak zapobiegać uszkodzeniom mechanicznym?

Pamiętając o trzech podstawowych rzeczach.

• Płytkę odklejaj powoli, przytrzymując skórę drugą ręką. Przy zmianie sprzętu stosuj remover wspierający bezbolesne usuwanie przylepca.
• Nie pocieraj skóry energicznie, nie używaj szorstkich myjek i nie zdrapuj resztek kleju i past paznokciami.
• Jeśli problem powtarza się mimo delikatnego obchodzenia się ze skórą, skonsultuj go ze specjalistą. Być może potrzebna będzie zmiana rodzaju płytki albo sposobu jej zakładania.

Alergia, czyli równy kształt obrysowany na skórze

Zacznijmy od dobrej wiadomości: reakcja alergiczna zdarza się znacznie rzadziej niż uszkodzenia mechaniczne. Współczesne kleje stomijne uczulają sporadycznie, a badania prowadzone wśród osób z podrażnioną skórą wokół stomii pokazują, że alergia nie jest częstą przyczyną problemów ze skórą. Co ciekawe, jeśli już się pojawia, winowajcą często nie jest sama płytka, lecz akcesoria niedostosowane do danego typu skóry.

Czym objawia się alergia? Przede wszystkim tym, że skóra odwzorowuje kształt produktu, z którym ma kontakt. Zaczerwienienie ma wtedy często równy obrys rzeczy, która zetknęła się ze skórą, np. płytki, półpierścienia, plastra lub fragmentu worka. W tym miejscu mogą pojawić się drobne grudki lub pęcherzyki, a skóra swędzi, często uporczywie. Reakcja wcale nie musi wystąpić od razu. Może dać o sobie znać po kilkunastu godzinach, a nawet po długim czasie używania produktu, który wcześniej nie sprawiał żadnych kłopotów.

Jak temu zapobiegać? Tu również warto pamiętać o trzech rzeczach.

• Nowe produkty wprowadzaj pojedynczo, jedna zmiana sprzętu – jedna nowość. Jeśli skóra zareaguje, łatwiej ustalić, co mogło być przyczyną.
• Skórę wokół stomii myj letnią wodą – bez perfumowanych mydeł i kosmetyków urodowych z dodatkami zapachowymi.
• Jeśli podejrzewasz uczulenie, skonsultuj problem z lekarzem, który wskaże dalszy sposób działania.

Jak odróżnić oba problemy, by wiedzieć, jak działać?

Warto zacząć od obejrzenia rewersu zdjętej płytki i skóry pod nią. Rozmiękczone brzegi przy otworze płytki mogą wskazywać na podciekanie treści. Na skórze w tym miejscu może być widoczne zaczerwienienie, a przy dotyku może ona być bolesna.

Jeśli płytka wygląda prawidłowo, a skóra mimo to sprawia dyskomfort, przyjrzyj się zmianom na niej. Nieregularne, przetarte miejsca wskazują raczej na uraz mechaniczny. Jeśli natomiast zaczerwienienie ma wyraźny, regularny kształt odpowiadający miejscu, w którym ze skórą stykała się płytka, plaster, półpierścień czy inne akcesorium, może to wskazywać na reakcję alergiczną. Ważne jest również to, co czujesz: uraz raczej boli i piecze, a przy alergii skóra często po prostu swędzi.

Co ważne – swędzenie nie zawsze oznacza uczulenie. Może towarzyszyć również zakażeniu grzybiczemu, któremu sprzyjają ciepło i wilgoć pod płytką. Taka zmiana często jest czerwona i lśniąca, z drobnymi krostkami pojawiającymi się wokół głównej zmiany. Jeśli coś takiego zauważysz, nie próbuj zgadywać, z czym masz do czynienia. Pokaż skórę pielęgniarce stomijnej lub lekarzowi.

To się po prostu zdarza… Ale może rzadziej

Skóra wokół stomii potrafi być zadziwiająco wytrzymała, jeśli nie dokłada się jej niepotrzebnej pracy. Wiele zależy od drobiazgów, które po kilku tygodniach wchodzą w nawyk i przestają zajmować głowę.

Pierwszym z nich jest dopasowanie płytki. Stomia nie zawsze zachowuje ten sam rozmiar, szczególnie w pierwszych miesiącach po operacji, dlatego warto co jakiś czas sprawdzić, czy stosowana płytka wciąż odpowiada wielkości stomii i czy wycinany w niej otwór nadal do niej pasuje. Zbyt duży może odsłaniać skórę i sprzyjać podciekaniu, zbyt mały – uciskać stomię.

Znaczenie ma również sposób i częstotliwość zmiany sprzętu. Nie ma potrzeby odklejać płytki częściej, niż wymaga tego używany system i sytuacja skóry. Podczas każdej zmiany warto obchodzić się ze skórą delikatnie, bez energicznego pocierania. Wystarczy umyć ją letnią wodą, dokładnie osuszyć i zabezpieczyć dedykowanymi akcesoriami. Natłuszczające kremy i oliwki lepiej zostawić na inne partie ciała, ponieważ mogą utrudniać prawidłowe przyleganie płytki.

Warto też zwrócić uwagę na wszystko, co uciska skórę wokół stomii. Pas czy ubranie mają stabilizować sprzęt, a nie zostawiać na skórze wyraźne ślady. Jeśli tak się dzieje, warto sprawdzić, czy nie są po prostu zbyt ciasne.

Kiedy nie czekać lecz poprosić o profesjonalną pomoc?

Jeśli skóra sączy się, krwawi albo nie goi się mimo kilku zmian sprzętu, jeśli swędzenie nasila się, a wysypka wychodzi poza obszar płytki, albo jeśli płytka przestaje się trzymać, a podrażnienie się pogłębia, trzeba skontaktować się z pielęgniarką stomijną lub lekarzem. Podrażniona skóra gorzej trzyma płytkę, a pod gorzej trzymającą się płytkę treść szybciej podcieka i dalej drażni skórę. To koło, które najłatwiej przerwać na samym początku. Czekanie, aż „samo przejdzie”, w przypadku skóry wokół stomii po prostu się nie sprawdza.

Nie trzeba przyzwyczajać się do skóry, która boli, piecze albo swędzi. To nie jest żadna „uroda stomii”. To sygnał, że trzeba sprawdzić, co jej nie służy. Jeśli nie czujesz się na siłach, Drogi Przyjacielu Stomiku, by próbować działać w pojedynkę – daj nam znać. Z tematem stomii wcale nie musisz mierzyć się sam, zwłaszcza, że jesteśmy tuż obok.

---

Tekst: Iza Janaczek
Foto: blog Med4Me, należący do sieci sklepów Med4Me.

Prezentowane zdjęcia przedstawiają produkty stomijne, odpowiednio:

Salts – worki stomijne, z płytką wypukłą convex oraz chusteczki do oczyszczania skóry
Trinity Healthcare – spray – remover ułatwiający odklejanie płytki oraz chusteczki do oczyszczania skóry

Podmiot prowadzący reklamę to: Med4Me

Prezentowane na zdjęciach produkty to wyroby medyczne. Należy używać ich zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.