Stomia od kuchni. Czym jest wypadanie stomii i kogo dotyczy

Posiadanie stomii rodzi wiele pytań i zależności. I to na każdym etapie życia z nią. Warto szukać odpowiedzi, ale przede wszystkim – warto pytać o to, co i dlaczego stresuje i nie jest zrozumiałe.

Pytaniem, które pojawia się często w temacie stomii, jest to dotyczące jej wypadania oraz tego, jak go uniknąć.

Standardowa, klasyczna stomia to część ciała, która wystaje nad poziom skóry w sposób ustalony podczas operacji. Każda stomia ma swoją „naturalną długość” – ten stosunkowo niewielki fragment jelita, wyłoniony nad poziom brzucha, powinien być wilgotny, mieć intensywny kolor i nie powinien powodować dyskomfortu podczas noszenia sprzętu stomijnego.

Czym wobec tego jest stomia wypadająca? O tym w tej części Stomii od kuchni.

Zapraszam do lektury.

Na czym polega wypadanie stomii?

Wypadanie stomii, inaczej prolaps, to sytuacja, w której fragment jelita wyłoniony na powierzchnię skóry „wysuwa się” bardziej niż zwykle. Można to zauważyć jako wydłużenie stomii ponad poziom skóry – czasem subtelne, czasem bardziej wyraźne. Przede wszystkim, warto odróżnić wypadanie od zwykłego obrzęku, który często pojawia się po operacji lub w wyniku lekkiego podrażnienia. Wypadnięcie stomii - prolaps oznacza, że jelito "wypada" przez stomię, nadmiernie długim, wystającym ponad przyjętą normę fragmentem. Jeśli sytuacja nie normuje się sama i stomia nie wraca do swojej postaci, plus pojawiają się dodatkowo niepokojące objawy (o nich poniżej), temat ten bezwzględnie należy skonsultować z lekarzem.

Kiedy mówimy o wypadnięciu stomii (prolapsie)?

Wypadnięcie stomii to zjawisko złożone. Obejmuje nie tylko dodatkowe centymetry wysuniętego jelita, ale także trwałość tego stanu, wygląd stomii, jej wpływ na komfort stomika oraz jego codzienne funkcjonowanie. Każda taka zmiana wymaga konsultacji z pielęgniarką stomijną lub lekarzem.

O wypadnięciu stomii mówimy wtedy, gdy fragment jelita:

• wystaje ponad pierwotną wysokość stomii ustaloną podczas operacji i utrzymuje się samodzielnie, nawet bez parcia, kaszlu czy wysiłku fizycznego;
• staje się luźny, wiotki lub obrzęknięty, zmieniając kształt lub wygląd;
• powoduje dyskomfort, ból lub utrudnia używanie sprzętu stomijnego – worek przestaje prawidłowo przylegać lub trudno go zamocować;
• zmienia kolor. Sine, fioletowe lub ciemnoczerwone fragmenty jelita mogą wskazywać na problemy z krążeniem;
• utrzymuje się dłużej niż chwilowe, fizjologiczne wydłużenie przy wysiłku – czyli nie cofa się samoistnie po ustąpieniu przyczyny (np. parcia).

Wypadanie stomii nie dzieje się bez przyczyny

Istnieje kilka czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia tego powikłania. I co najważniejsze, na wiele z nich masz realny wpływ, drogi Przyjacielu Stomiku.

Dlatego zdecydowanie warto je poznać i wdrożyć działania, które mogą realnie zmniejszyć ryzyko powstania prolapsu.

Co zwiększa ryzyko wystąpienia problemu?

• nieprawidłowe miejsce wyłonienia stomii oraz nieprawidłowa technika operacyjna – to dwa główne powody podwyższające ryzyko wystąpienia tego powikłania;
• nadmierna masa ciała lub otyłość brzuszna – zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, sprzyjając „wypchnięciu” jelita;
• osłabienie powłok brzusznych – np. po wielu operacjach, przepuklinach lub wskutek innych powodów osłabienia mięśni brzucha;
• choroby przewlekłe jelit – przewlekłe zaparcia czy choroby zapalne jelit powodują częste parcie i wzrost ciśnienia wewnątrzbrzusznego;
• przewlekły kaszel lub wymioty – każda sytuacja zwiększająca ciśnienie w jamie brzusznej może przyczynić się do wypadania stomii.

Teraz, drogi Stomiku, gdy znasz już główne przyczyny wypadania stomii, łatwiej Ci będzie podjąć działania profilaktyczne – od odpowiedniej diety i kontroli masy ciała, po ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha czy konsultacje z lekarzem w przypadku chorób przewlekłych. I zdecydowanie dobrze jest nad tym tematem się pochylić. Zwłaszcza, że wiele można na tym zyskać.

Czy to problem dotykający wszystkich? Kto jest najbardziej narażony?

Najbardziej narażone na prolaps stomii są osoby, u których nakładają się konkretne czynniki ryzyka. Można je podzielić na grupy według poniższego klucza:

1. Stomicy z osłabionymi powłokami brzusznymi, czyli:

   • osoby po wielu operacjach jamy brzusznej, w tym cesarskich cięciach, operacjach przepuklin czy innych zabiegach na jelitach;
   • osoby z wrodzoną lub nabytą słabością powłok (np. rozciągnięta skóra po dużej utracie masy ciała).

2. Stomicy z przewlekle zwiększonym ciśnieniem w jamie brzusznej, czyli:

   • osoby z przewlekłym kaszlem (np. przy przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc lub nałogowi palacze cierpiący na kaszel palacza);
   • osoby z przewlekłymi zaparciami, trudnościami w oddawaniu stolca lub chorobami jelit powodującymi częste parcie;
   • osoby podnoszące ciężary bez odpowiedniego zabezpieczenia mięśni brzucha.
   • osoby z otyłością brzuszną - tłuszcz i dodatkowe ciśnienie w jamie brzusznej sprzyjają wysuwaniu się jelita.

3. Stomicy w okresie pooperacyjnym
   Wczesny prolaps może wystąpić u każdego pacjenta, jeśli stomia została wykonana na szerokim otworze lub jelito nie jest odpowiednio unieruchomione.

Czy wypadaniu stomii można zapobiegać? Jak to zrobić?

Tak, wypadaniu stomii można częściowo zapobiegać, chociaż nie da się wykluczyć całkowicie ryzyka. Zwłaszcza gdy w grę wchodzą czynniki anatomiczne lub przewlekłe choroby jelit. Ważne jest jednak świadome działanie, które zmniejsza ryzyko i pozwala zachować komfort życia.

Co zdecydowanie może pomóc zminimalizować ryzyko:

• Kontrola masy ciała i zdrowa sylwetka brzucha
  Nadwaga i otyłość brzuszna zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej, co sprzyja prolapsowi. Utrzymywanie stabilnej wagi i umiarkowana aktywność fizyczna mogą zmniejszyć ryzyko.
• Wzmacnianie mięśni brzucha
  Ćwiczenia wzmacniające powłoki brzuszne poprawiają wsparcie dla jelita i stomii.
  Ważne, by ćwiczyć pod okiem fizjoterapeuty lub pielęgniarki stomijnej, aby nie zwiększać ciśnienia w jamie brzusznej w niekontrolowany sposób.
• Dbanie o regularność wypróżnień
  Unikanie przewlekłych zaparć i nadmiernego parcia zmniejsza nacisk na stomę, a przez to i jej wypadanie. Jak to zrobić? Zwróć uwagę na to, co kładziesz na talerz. Jeśli nie masz przeciwwskazań zdrowotnych, wprowadź dietę bogatą w błonnik i pamiętaj o odpowiedniej ilości płynów. W tak ważnej kwestii nie działaj na własną rękę – skonsultuj swoje nawyki żywieniowe ze specjalistą.
• Ograniczenie czynników zwiększających ciśnienie w brzuchu
  Unikanie dźwigania ciężkich przedmiotów, nagłego wysiłku fizycznego, przewlekłego kaszlu lub wymiotów. To bardzo ważne, by pamiętać o tym, że stomia wymaga pewnych kompromisów. Warto więc unikać m.in.:
  • nadmiernego wysiłku – zwłaszcza bez przygotowania, po dłuższej przerwie i zbyt wcześnie od daty operacji,
  • dźwigania ciężkich przedmiotów,
  • palenia – bo zwiększa ryzyko wystąpienia przewlekłego kaszlu palacza.
• Dobór odpowiedniego sprzętu stomijnego
  Pamiętaj, że właściwie dobrany sprzęt stomijny, dostosowany do typu Twojej stomii i kształtu brzucha, może stabilizować jelito i znacznie zmniejszać ryzyko prolapsu.
  Nie zapominaj też, że masz prawo do konsultacji z pielęgniarką stomijną lub opiekunką stomijną. W razie wątpliwości – zadzwoń. Czasami chwila rozmowy może sprawić, że przestaniesz się stresować i zobaczysz, że ze stomią można się ułożyć.

Po pierwsze – zrozumieć

Wypadanie stomii to problem nie tylko fizyczny, ale i psychologiczny. Dla wielu osób, szczególnie na początku życia ze stomią, sam fakt jej posiadania jest ogromnym wyzwaniem. Frustracja i zmęczenie – zarówno fizyczne, jak i psychiczne – mogą dodatkowo zwiększać ryzyko komplikacji, takich jak wypadanie stomii.

By radzić sobie z tym tematem, trzeba go poznać. W myśl zasady, że lepiej zapobiegać niż później się martwić, warto zrozumieć, co powoduje wypadanie stomii, jak można temu zjawisku zapobiegać, a jeśli się zdarzy – jak sobie z nim radzić.

Drodzy Przyjaciele Stomicy, jeśli borykacie się z problemem wypadania stomii i potrzebujecie wsparcia, by ruszyć z miejsca – zapraszamy do kontaktu. Z tematem stomii nikt nie musi i nie powinien mierzyć się sam.

Tekst: Iza Janaczek
Foto: archiwum Fundacji STOMAlife i pexels