Stomia od kuchni. Awaria. Co zrobić, gdy się zdarzy i jak jej uniknąć

Awaria. To słowo, które elektryzuje i budzi napięcie jeszcze zanim zdążymy doprecyzować, o co chodzi. W przypadku stomii słowo „awaria” oznacza najczęściej jedno: niekomfortową sytuację w okolicach worka stomijnego, nierzadko mającą miejsce w nocy podczas snu, lub w miejscu publicznym. Wtedy awaria przybiera postać gigantycznego problemu, który często powoduje krok w tył w procesie akceptacji stomii.

Awaria, czyli częściowe odklejenie się płytki stomijnej i wyciek treści stomijnej na skórę oraz odzież – a jeśli dzieje się to nocą, także na pościel – to doświadczenie, na które według wielu osób nie da się w pełni przygotować.

Najczęściej przychodzi niespodziewanie i w najmniej odpowiednim momencie, dlatego zaskakuje i wywołuje stres.

W dzisiejszej ‘Stomii od kuchni’ przyjrzymy się tematowi od strony technicznej i pokażemy, że o ile awarie mogą się zdarzyć, o tyle można je przewidzieć i kontrolować, a już na pewno można kontrolować sytuację, gdy się wydarzą. Zapraszamy do lektury.

Chyba nie ma stomika, który choć raz nie doświadczył szoku obudzenia się w zabrudzonej piżamie czy pościeli. Albo takiego, który choć raz nie rozglądał się nerwowo za toaletą na mieście, by na szybko opanować sytuację i uratować, co się da. Różnica w tej niecodziennej sytuacji polega na tym, czy awaria wywoła panikę – czy uruchomiła procedurę. Ten tekst jest właśnie o procedurze.

Czym właściwie jest „stoma-awaria”?

W praktyce w kontekście tego określenia najczęściej mówimy o:

• podciekaniu treści jelitowej lub moczu pod płytkę,
• nagłym odklejeniu się przylepca – punktowym lub na większej powierzchni,
• pęknięciu worka,
• rozszczelnieniu filtra,
• silnym podrażnieniu skóry powodującym utratę przyczepności systemu.

Każda z tych sytuacji ma przyczynę. I niemal każdej można w dużym stopniu zapobiec.

Gdy awaria już się wydarzy – działaj spokojnie i według planu

1. Zatrzymaj sytuację

   Jeśli to możliwe, udaj się do toalety. W warunkach plenerowych – toaletę zastępuje najczęściej najbliższe ustronne miejsce. Kluczowe jest ograniczenie dalszego kontaktu treści jelitowej ze skórą.

   To ważne, ponieważ im krócej skóra ma kontakt z treścią stomijną, tym mniejsze ryzyko podrażnień i stanu zapalnego.
   
   
    

2. Zmień sprzęt

   • Nie „doklejaj” przeciekającej płytki. Nie zabezpieczaj taśmą fragmentu, który już „puścił”. To rozwiązanie doraźne, które zwykle kończy się kolejnym podcieknięciem, na czym przede wszystkim cierpi skóra narażona na dłuższy kontakt z drażniącą treścią.
   • Zdejmij system w całości, używając preparatu do bezbolesnego odklejania (removera), jeśli go stosujesz.
   • Jeśli działasz poza domem, zawsze miej z sobą awaryjną kosmetyczkę stomika, a w niej to, czego zawsze używasz do wymiany sprzętu. Miej też z sobą wilgotne chusteczki z drogerii – jeśli nie masz dostępu do wody, możesz przetrzeć nimi dłonie i skórę, która uległa zabrudzeniu. Uwaga! Nigdy nie przecieramy kosmetycznymi chusteczkami okolic stomii, do tego służą chusteczki stomijne z preparatem czyszczącym i ochronnym. W kosmetyczce/torebce miej też woreczki foliowe – na zużyty sprzęt, na zabezpieczenie odzieży i na ubrudzoną garderobę.
   • Zdejmij stary sprzęt, oczyść skórę, zabezpiecz ją preparatami ochronnymi i naklej nowy worek.
   • Jeśli to Twoje pierwsze wyjścia i nie jesteś pewien stomii i sprzętu, lub jeśli zdarzają Ci się awarie, miej w torebce zapasową odzież, ale niekoniecznie cały outfit. W sytuacji kryzysowej wystarczy długa koszula lub tunika zakrywająca brzuch i ewentualne skutki awarii widoczne na spodniach czy spódnicy. Na takim „kole dojazdowym” dotrzesz do domu - bez dyskomfortu, że „wszyscy zobaczą”.
     
     
      

3. Oceń przyczynę

   Już po ogarnięciu sytuacji kryzysowej, spokojnie, w domu usiądź w ulubionym fotelu i przeanalizuj swoją stoma-rutynę, odpowiadając sobie na kilka pytań:

   • Czy otwór w płytce był odpowiednio dopasowany?
   • Czy płytka była noszona zbyt długo?
   • Czy skóra była wilgotna w momencie nakładania nowego sprzętu?
   • Czy – jeśli masz wokół stomii nierówną skórę, zastosowałeś/aś pastę stomijną lub pierścień stomijny, których jednym z celów jest wyrównanie powierzchni skóry, co zwiększa przyczepność przylepca?
   • Czy dokładnie nakleiłeś/aś płytkę i przytrzymałeś ją dłonią na skórze kilka sekund dla zwiększenia jej możliwości klejących?
   • Czy pojawiła się biegunka, nadmierne gazy balonujące worek lub - w przypadku urostomii zwiększona produkcja moczu?
   • Czy w ostatnim czasie zmieniła się masa ciała lub kształt brzucha?

   Warto przeanalizować tę sytuację, zwłaszcza, gdy się powtarza. Bez znalezienia przyczyny awarie będą wracać.

   Jeśli czujesz, drogi Przyjacielu Stomiku, że nie jesteś w stanie samodzielnie znaleźć przyczyny awarii – skontaktuj się ze specjalistami, którzy zawodowo zajmują się pomaganiem w takich sytuacjach. Razem łatwiej jest opracować ten temat i znaleźć przyczynę problemu.
   
   
    

4. Zwróć uwagę na profilaktykę. Zabezpiecz skórę

   Jeśli na skórze wokół stomii widoczne są podrażnienia, zastosuj preparat ochronny: spray barierowy lub chusteczki ochronne. Jeśli skóra Twojego brzucha nie jest gładką płaszczyzną – zastosuj pastę uszczelniającą – idealnie wypełnia i wyrównuje nierówności skórne, zapobiegając uszkodzeniu skóry.

   W przypadku sączących się nadżerek konieczne może być zastosowanie pudru gojącego w połączeniu z preparatem barierowym, co poprawia przyczepność sprzętu przy uszkodzonej skórze. Dlaczego ten duet ma znaczenie? Ponieważ naklejenie płytki na skórę pokrytą sypkim pudrem z góry skazane jest na niepowodzenie. Zabezpieczenie pudru preparatem z barierą ochronną (spray – bezdotykowo) efekt ten odwraca. Płytka przylega i nie odkleja się, a skóra, zaopatrzona preparatami pielęgnacyjnymi i ochronnymi – regeneruje się.

Dlaczego dochodzi do awarii? Najczęstsze przyczyny

1. Niedopasowany otwór w płytce
   
   Zbyt duży – powoduje podciekanie. Zbyt mały – uciska stomię i prowadzi do obrzęku.
   
   Warto pamiętać, że stomia może zmieniać rozmiar, szczególnie w pierwszych miesiącach po operacji. Regularne mierzenie jej średnicy to podstawa. Pozwala zaobserwować różnice wielkości obwodu stomii i – zapobiec odklejeniu się płytki.
    
2. Wilgotna lub podrażniona skóra
   
   Sprzęt nie przyklei się dobrze lub nie przyklei się wcale do skóry, która jest mokra, tłusta lub objęta stanem zapalnym.
   
   Nawet niewielkie zaczerwienienie może znacząco obniżyć przyczepność przylepca. Stosuj preparaty stomijne – czyszczące i ochronne. To nie fanaberia, lecz realne dbanie o swój komfort, zdrowie i portfel (każda zmiana worka to koszty).
   
   
    
3. Niewłaściwy rodzaj systemu
   
   Stomia wklęsła, płaska lub położona w fałdzie skóry często wymaga użycia płytki convex (wypukłej), która delikatnie dociska okolicę stomii i poprawia szczelność.
   
   Dobór systemu powinien być skonsultowany z pielęgniarką lub opiekunką stomijną. Jeśli Twoja stomia chowa się w fałdach skórnych lub wystaje niewiele nad poziom skóry, a Ty używasz sprzętu z płytką płaską – to może być powód problemu. Skorzystaj z bezpłatnych konsultacji oferowanych w sieci sklepów medycznych Med4Me.
   
   To nasz partner, który wspiera działania fundacji i pomaga szerzyć rzetelną wiedzę o stomii. W sklepach Med4Me zamówisz każdy dostępny w Polsce sprzęt stomijny, ale – co równie ważne – otrzymasz też fachową, bezpłatną pomoc oraz życzliwe, spokojne wsparcie.
   
   
    
4. Zbyt długie noszenie sprzętu
   
   Każdy sprzęt stomijny ma określony czas bezpiecznego użytkowania. Przedłużanie go „na siłę” zwiększa ryzyko odklejenia i podciekania.
    
5. Zmiany w diecie i perystaltyce
   
   Biegunka, zatrucia pokarmowe, intensywna aktywność fizyczna, wysoka temperatura – wszystko to wpływa na ilość i konsystencję treści jelitowej.
   
   Przy ileostomii treść jest płynna i enzymatycznie aktywna, dlatego nawet niewielki przeciek może szybko podrażnić skórę.

Jak minimalizować ryzyko awarii – praktyczne porady

• Zawsze miej z sobą zestaw awaryjny. Nawet jeśli wychodzisz „tylko na zakupy”.
  W kosmetyczce stomika powinno znaleźć się to, czego używasz przy rutynowej zmianie sprzętu. Najczęściej jest to: zapasowy worek i płytka (jeśli to sprzęt dwuczęściowy), chusteczki czyszczące, remover, spray lub chusteczki ochronne i foliowy worek na odpady.
• Zmieniaj sprzęt o stałej porze, rób to uważnie – tu gesty naprawdę mają znaczenie.
  Wybierz najlepszą porę na zmianę worka. Według wielu stomików to poranek, przed posiłkiem – gdy jelita są mniej aktywne.
• Pamiętaj o ogrzaniu przylepca. Przed przyklejeniem ogrzej płytkę w dłoniach przez kilkanaście sekund. Ciepło poprawia właściwości klejące.
• Przytrzymaj dłoń na płytce – to naprawdę ma sens. Po przyklejeniu płytki przytrzymaj dłoń na płytce przez paręnaście sekund. Stały, równomierny nacisk poprawia przyleganie.
• Reaguj na pierwsze sygnały.
  Swędzenie, uczucie pieczenia, charakterystyczny zapach – to często wczesne sygnały podciekania. Nie ignoruj ich.

Kiedy potrzebna jest konsultacja?

Jeśli awarie powtarzają się regularnie, pojawiają się głębokie rany, krwawienie skóry lub zmiana wyglądu stomii – konieczna jest konsultacja ze specjalistą.

Powtarzające się awarie nie są „normą”. Są sygnałem, że coś wymaga korekty: sprzęt, technika, pielęgnacja albo stan medyczny.

Awaria, choć frustruje, nie oznacza porażki 

Nie oznacza też „urody stomii”, czy potrzeby pogodzenia się z tym, że „lepiej nie będzie”. Oznacza, że system wymaga dopasowania. A w takim kontekście stomia nie jest problemem. Problemem jest brak wiedzy, brak wsparcia i działanie na zasadzie „jakoś to będzie”. Z wiedzą i odpowiednimi procedurami stoma-higieny nawet najbardziej stresująca sytuacja przestaje być kryzysem – staje się zadaniem do wykonania.

I to jest zasadnicza różnica, która ułatwia życie ze stomią i mierzenie się z wyzwaniami, jakie ono niesie.

Tekst: Iza Janaczek
Foto: blog Med4Me.

Dzisiejszy artykuł uzupełniają przykładowe produkty, jakie można zamówić – w sklepie medycznym Med4Me, zarówno w formie bezpłatnych próbek, jak i realizując zlecenie na stomijny sprzęt.