Prawa pacjenta, jakość i programy lekowe. Głos organizacji pacjenckich w siedzibie NFZ

W siedzibie Narodowy Fundusz Zdrowia w Warszawie odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli organizacji pacjenckich, poświęcone prawom pacjenta, kontroli świadczeniodawców oraz rosnącej roli jakości w systemie ochrony zdrowia. Dyskusja miała charakter merytoryczny i systemowy – bez uproszczeń, za to z wyraźnym sygnałem, że pacjent coraz częściej staje się realnym uczestnikiem, a nie tylko odbiorcą systemu.

Kontrola świadczeniodawców i odpowiedzialność systemu

Jednym z głównych tematów była kontrola realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Przedstawiciele NFZ wskazywali na najczęstsze nieprawidłowości identyfikowane w toku kontroli: błędne kwalifikowanie i rozliczanie świadczeń (w tym tzw. upcoding), niezgodne z przepisami sprawozdawanie hospitalizacji, błędy w raportowaniu rozpoznań i procedur, niespełnianie warunków umów w zakresie organizacji udzielania świadczeń oraz nieprawidłowe prowadzenie dokumentacji medycznej.

Wyraźnie podkreślono, że to właśnie dokumentacja medyczna jest dla NFZ kluczowym źródłem wiedzy o faktycznej realizacji świadczeń i podstawą oceny zasadności wydatkowania środków publicznych.

Prawa pacjenta i prawa świadczeniobiorcy – wspólny mianownik

Dużą część spotkania poświęcono prawom pacjenta – od prawa do świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną, przez prawo do informacji, zgody, poszanowania intymności i godności, aż po dostęp do dokumentacji medycznej i obecność osoby bliskiej. Równolegle omawiano prawa świadczeniobiorców wynikające z umów z NFZ: prawo do wyboru świadczeniodawcy, rzetelnych list oczekujących, świadczeń w stanie nagłym – również poza umową z Funduszem – oraz do informacji o zakresie i zasadach finansowania świadczeń.

Podkreślano, że ochrona praw pacjenta i kontrola świadczeniodawców nie są wobec siebie sprzeczne. Przeciwnie – mają wspólny cel: bezpieczeństwo pacjenta i jakość opieki.

Zbiorowe prawa pacjentów i konsekwencje naruszeń

Ważnym wątkiem była definicja praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Chodzi o działania zorganizowane, systemowe, które prowadzą do ograniczania lub pozbawiania pacjentów ich praw – często w celu osiągnięcia korzyści finansowej. W takich przypadkach możliwe są decyzje administracyjne nakazujące zaniechanie praktyk, wdrożenie działań naprawczych, a także kary finansowe – sięgające nawet kilkuset tysięcy złotych. Dodatkowo umowy z NFZ przewidują kary umowne za świadczenia udzielane niezgodnie z przepisami lub warunkami kontraktu.

Jakość w ochronie zdrowia: od deklaracji do mierników

Istotnym elementem spotkania była ustawa o jakości i bezpieczeństwie pacjenta. Jak podkreślano, jakość w obszarze klinicznym i zarządczym jest już mierzona, a kolejnym krokiem będzie wdrożenie systemu oceny satysfakcji pacjenta (CMJ), który znajduje się obecnie w fazie tworzenia. Planowane wskaźniki jakości obejmą m.in. komunikację personelu z pacjentem, zaangażowanie i respektowanie praw pacjenta, poszanowanie szczególnych uprawnień, a także warunki pobytu w placówce, w tym wyżywienie.

Nowym narzędziem ma być ankieta dostępna w Internetowym Koncie Pacjenta, skierowana do osób hospitalizowanych – jako systemowy sposób zbierania opinii pacjentów.

Programy lekowe – jak je rozumieć i z czego pacjent może skorzystać

Sporo uwagi poświęcono programom lekowym, które dla wielu pacjentów są jedyną drogą dostępu do nowoczesnych terapii. Wyjaśniano, jak czytać dokument programu lekowego i na jakie zapisy zwracać uwagę. Kluczowe są kryteria kwalifikacji – m.in. wiek, szczegółowe wskazania medyczne, wymagane wyniki badań i stan zdrowia pacjenta. Program określa również czas trwania leczenia, zasady zmiany terapii oraz kryteria wyłączenia z programu.

W ramach programów lekowych pacjentowi przysługują bezpłatne leki (podawane w warunkach szpitalnych, ambulatoryjnych lub wydawane do domu), bezpłatne badania monitorujące przebieg leczenia oraz wizyty i konsultacje – zgodnie z zasadami określonymi w danym programie.

Gdzie i kto decyduje o leczeniu

Podkreślono, że wykaz ośrodków realizujących programy lekowe i chemioterapię jest publicznie dostępny – zarówno w informatorze o zawartych umowach NFZ, jak i w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć”. Ważną rolę w systemie odgrywają Zespoły Koordynacyjne, które kwalifikują pacjentów do programów, oceniają skuteczność terapii, decydują o jej kontynuacji lub zakończeniu oraz przygotowują raporty z realizacji programów. W przypadku przedłużającego się oczekiwania na decyzję zespołu lekarz prowadzący może bezpośrednio kontaktować się z Zespołem Koordynacyjnym.

Dialog zamiast fasady

Spotkanie miało wyraźnie dialogowy charakter. Organizacje pacjenckie podkreślały znaczenie realnego uwzględniania doświadczeń pacjentów w ocenie jakości opieki oraz potrzebę przejrzystej informacji – szczególnie w obszarzePrawa pacjenta, jakość i programy lekowe. Głos organizacji pacjenckich w siedzibie NFZ

W siedzibie Narodowy Fundusz Zdrowia w Warszawie odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli organizacji pacjenckich, poświęcone prawom pacjenta, kontroli świadczeniodawców oraz rosnącej roli jakości w systemie ochrony zdrowia. Dyskusja miała charakter merytoryczny i systemowy – bez uproszczeń, za to z wyraźnym sygnałem, że pacjent coraz częściej staje się realnym uczestnikiem, a nie tylko odbiorcą systemu.

Kontrola świadczeniodawców i odpowiedzialność systemu

Jednym z głównych tematów była kontrola realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Przedstawiciele NFZ wskazywali na najczęstsze nieprawidłowości identyfikowane w toku kontroli: błędne kwalifikowanie i rozliczanie świadczeń (w tym tzw. upcoding), niezgodne z przepisami sprawozdawanie hospitalizacji, błędy w raportowaniu rozpoznań i procedur, niespełnianie warunków umów w zakresie organizacji udzielania świadczeń oraz nieprawidłowe prowadzenie dokumentacji medycznej.

Wyraźnie podkreślono, że to właśnie dokumentacja medyczna jest dla NFZ kluczowym źródłem wiedzy o faktycznej realizacji świadczeń i podstawą oceny zasadności wydatkowania środków publicznych.

Prawa pacjenta i prawa świadczeniobiorcy – wspólny mianownik

Dużą część spotkania poświęcono prawom pacjenta – od prawa do świadczeń zgodnych z aktualną wiedzą medyczną, przez prawo do informacji, zgody, poszanowania intymności i godności, aż po dostęp do dokumentacji medycznej i obecność osoby bliskiej. Równolegle omawiano prawa świadczeniobiorców wynikające z umów z NFZ: prawo do wyboru świadczeniodawcy, rzetelnych list oczekujących, świadczeń w stanie nagłym – również poza umową z Funduszem – oraz do informacji o zakresie i zasadach finansowania świadczeń.

Podkreślano, że ochrona praw pacjenta i kontrola świadczeniodawców nie są wobec siebie sprzeczne. Przeciwnie – mają wspólny cel: bezpieczeństwo pacjenta i jakość opieki.

Zbiorowe prawa pacjentów i konsekwencje naruszeń

Ważnym wątkiem była definicja praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. Chodzi o działania zorganizowane, systemowe, które prowadzą do ograniczania lub pozbawiania pacjentów ich praw – często w celu osiągnięcia korzyści finansowej. W takich przypadkach możliwe są decyzje administracyjne nakazujące zaniechanie praktyk, wdrożenie działań naprawczych, a także kary finansowe – sięgające nawet kilkuset tysięcy złotych. Dodatkowo umowy z NFZ przewidują kary umowne za świadczenia udzielane niezgodnie z przepisami lub warunkami kontraktu.

Jakość w ochronie zdrowia: od deklaracji do mierników

Istotnym elementem spotkania była ustawa o jakości i bezpieczeństwie pacjenta. Jak podkreślano, jakość w obszarze klinicznym i zarządczym jest już mierzona, a kolejnym krokiem będzie wdrożenie systemu oceny satysfakcji pacjenta (CMJ), który znajduje się obecnie w fazie tworzenia. Planowane wskaźniki jakości obejmą m.in. komunikację personelu z pacjentem, zaangażowanie i respektowanie praw pacjenta, poszanowanie szczególnych uprawnień, a także warunki pobytu w placówce, w tym wyżywienie.

Nowym narzędziem ma być ankieta dostępna w Internetowym Koncie Pacjenta, a skierowana do osób hospitalizowanych – jako systemowy sposób zbierania opinii pacjentów.

Programy lekowe – jak je rozumieć i z czego pacjent może skorzystać

Sporo uwagi poświęcono programom lekowym, które dla wielu pacjentów są jedyną drogą dostępu do nowoczesnych terapii. Wyjaśniano, jak czytać dokument programu lekowego i na jakie zapisy zwracać uwagę. Kluczowe są kryteria kwalifikacji – m.in. wiek, szczegółowe wskazania medyczne, wymagane wyniki badań i stan zdrowia pacjenta. Program określa również czas trwania leczenia, zasady zmiany terapii oraz kryteria wyłączenia z programu.

Wyjaśniono iż, w ramach programów lekowych pacjentowi przysługują bezpłatne leki (podawane w warunkach szpitalnych, ambulatoryjnych lub wydawane do domu), bezpłatne badania monitorujące przebieg leczenia oraz wizyty i konsultacje – zgodnie z zasadami określonymi w danym programie.

Gdzie i kto decyduje o leczeniu

Podkreślono, że wykaz ośrodków realizujących programy lekowe i chemioterapię jest powszechnie dostępny – zarówno w informatorze o zawartych umowach NFZ, jak i w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć”. Ważną rolę w systemie odgrywają Zespoły Koordynacyjne, które kwalifikują pacjentów do programów, oceniają skuteczność terapii, decydują o jej kontynuacji lub zakończeniu oraz przygotowują raporty z realizacji programów. W przypadku przedłużającego się oczekiwania na decyzję zespołu lekarz prowadzący może bezpośrednio kontaktować się z Zespołem Koordynacyjnym.

Dialog zamiast fasady

Spotkanie miało wyraźnie dialogowy charakter. Organizacje pacjenckie podkreślały znaczenie realnego uwzględniania doświadczeń pacjentów w ocenie jakości opieki oraz potrzebę przejrzystej informacji – szczególnie w obszarze programów lekowych i praw pacjenta. Przekaz ze strony NFZ był spójny: jakość, prawa pacjenta i odpowiedzialnoś programów lekowych i praw pacjenta. Przekaz ze strony NFZ był spójny: jakość, prawa pacjenta i odpowiedzialność.

---

Warszawa, 20 stycznia 2026