Nowe badania potwierdzają: profilaktyka raka jelita grubego ratuje życie. Kluczowa jest edukacja

Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego nie tylko pozwalają wykrywać chorobę wcześniej, ale mogą realnie zapobiegać jej rozwojowi – wynika z jednego z największych europejskich badań populacyjnych opublikowanego w „Nature Medicine”. Eksperci wskazują, że dziś największym wyzwaniem nie jest dostęp do diagnostyki, lecz skuteczne dotarcie z wiedzą do pacjentów.

Najnowsze wyniki badania SCREESCO dostarczają jednoznacznych dowodów na skuteczność screeningu raka jelita grubego. Analiza obejmująca ponad 278 tys. osób wykazała, że uczestnictwo w badaniach przesiewowych wiąże się z większym odsetkiem wykryć nowotworu we wczesnym stadium oraz mniejszą liczbą przypadków zaawansowanej choroby.

Kluczową rolę odgrywa tu kolonoskopia, która umożliwia nie tylko rozpoznanie zmian nowotworowych, ale także usuwanie zmian przedrakowych, takich jak polipy. Oznacza to, że rak jelita grubego należy dziś do nielicznych nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać – pod warunkiem odpowiednio wczesnego zgłoszenia się na badanie.

Mimo dostępności badań przesiewowych w wielu krajach, w tym w Polsce, zgłaszalność pacjentów pozostaje niewystarczająca. Barierą jest nie tylko lęk przed badaniem, ale także brak zrozumienia, jak rozwija się choroba i na jakim etapie możliwa jest skuteczna interwencja.

W tym kontekście rośnie znaczenie działań edukacyjnych, które mogą przełożyć wiedzę medyczną na realne decyzje zdrowotne. Jednym z przykładów jest projekt modelu jelita 3D realizowany przez Fundację StomaLife. Dzięki realistycznemu odwzorowaniu zmian – od polipów po zaawansowany nowotwór – narzędzie to pozwala w przystępny sposób zobaczyć przebieg choroby oraz moment, w którym profilaktyka może uratować życie.

Zrozumienie procesu choroby może być jednym z kluczowych czynników zwiększających udział społeczeństwa w badaniach przesiewowych. A to właśnie udział w profilaktyce – jak pokazują najnowsze dane – decyduje o tym, czy rak zostanie wykryty wcześnie, czy rozwinie się do stadium zaawansowanego.

W kontekście systemu ochrony zdrowia znaczenie badań przesiewowych wykracza poza indywidualne korzyści pacjentów. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych lub ich stanów przedrakowych oznacza nie tylko większe szanse na wyleczenie, ale również istotne ograniczenie kosztów leczenia zaawansowanych postaci choroby. Rak jelita grubego rozpoznany w późnym stadium wiąże się z wieloetapową terapią, hospitalizacjami i leczeniem systemowym, podczas gdy interwencja na etapie polipa lub wczesnego nowotworu jest znacznie mniej obciążająca zarówno dla pacjenta, jak i dla systemu.

W świetle aktualnych dowodów naukowych przekaz jest jednoznaczny: profilaktyka działa. Największym wyzwaniem pozostaje dziś nie rozwój nowych metod diagnostycznych, lecz skuteczne przełożenie istniejącej wiedzy na realne decyzje zdrowotne pacjentów – co ma kluczowe znaczenie zarówno dla wyników leczenia, jak i efektywności całego systemu ochrony zdrowia.

Źródło:
Westerberg M., Ludvigsson J.F., Metcalfe C. i wsp. Colonoscopy and fecal immunochemical testing versus usual care in diagnostic colorectal cancer screening: the SCREESCO randomized controlled trial. Nature Medicine, 2026. https://doi.org/10.1038/s41591-026-04225-9

---

25 marca 2026