Stomia od kuchni. Prawa stomików w miejscach publicznych

Stomia zmienia codzienność, ale nie odbiera żadnego z podstawowych praw obywatelskich. Wbrew obawom wielu pacjentów, a później stomików, obecność worka stomijnego nie oznacza, że trzeba rezygnować z pracy, szkoły, podróży, sportu czy rekreacji. Problem pojawia się najczęściej nie w przepisach, ale w świadomości otoczenia i w braku dostosowania infrastruktury, dlatego warto wiedzieć dokładnie, jakie prawa przysługują stomikom w przestrzeni publicznej. To ułatwi poruszanie się w niej pewnie i bez poczucia, że „prosi się o łaskę”. Zdecydowanie warto też edukować tych, którzy dyskryminację w miejscu publicznym tłumaczą regulaminem i „dobrem społecznym” reszty użytkowników.

Posiadanie stomii często zmienia sposób, w jaki stomicy patrzą na siebie. Woreczek, choć ratuje życie i zdrowie, bywa źródłem dodatkowych obaw – nie tylko o ciało, ale i o to, jak osobę ze stomią widzi otoczenie. Niestety, zdarza się, że to nie przepisy prawa, a brak wiedzy i krzywdzące stereotypy sprawiają, że stomik w przestrzeni publicznej czuje się wykluczony, niechciany i jak ktoś, kto nie pasuje do przyjętych „norm”.

Miejsca publiczne w których i stomik powinien czuć się swobodnie to m.in.: placówka edukacyjna, zakład pracy, basen publiczny, park wodny, strzeżona plaża, strefa spa. Każde z nich – zgodnie z prawem – stanowi przestrzeń, w której osoba z wyłonioną stomią ma prawo przebywać i w których, tak jak inni użytkownicy, powinna mieć zapewnione poczucie komfortu.

Jak zadbać o to, by tak było naprawdę? Po pierwsze – warto znać swoje prawa. Po drugie – warto dzielić się tą wiedzą z innymi, bo często to właśnie brak informacji, a nie zła wola, prowadzi do niepotrzebnych ograniczeń. Zatem zaczynamy.

1. Prawo do pracy
   
   Osoba ze stomią ma prawo do zatrudnienia na takich samych zasadach jak każdy inny obywatel, pod warunkiem, że jej stan zdrowia pozwala na wykonywanie danego zawodu.
   
   Co warto podkreślić, ocenia to lekarz, a nie pracodawca, „pani od HR-u”, manager czy kierownik zmiany.
   
   Kodeks pracy zabrania dyskryminacji z powodu stanu zdrowia. Warto jednak stan zdrowia i kondycję zdrowotną do wykonywanej pracy uczciwie i realnie dostosować. Miejmy świadomość, że o ile stomik może pracować w (prawie) każdym zawodzie, o tyle powinien pamiętać, by wykonywana praca nie pogorszyła jego zdrowotnej sytuacji. O co chodzi? M.in. o pracę polegającą na podnoszeniu ciężarów większych niż 5 kg lub pracę w warunkach, gdzie nie ma technicznej możliwości korzystania z toalety „na żądanie”. 
   
   
   
   Pamiętajmy też, że stomia sama w sobie nie jest przeciwwskazaniem do większości rodzajów pracy. Stomik może pracować w zawodzie kucharza, baristy, fryzjera, barbera, nauczyciela, prawnika, trenera personalnego, aktora, urzędnika itd. Nie powinien natomiast wykonywać prac stricte siłowych (dotyczy zwłaszcza tych zajęć, których częścią jest podnoszenie, przesuwanie, dźwiganie i noszenie) lub wymagających określonych norm zdrowotnych (np. praca w służbach mundurowych, nurkowanie zawodowe).
   
   Zgłoszenie posiadania stomii pracodawcy nie jest obligatoryjne i jeśli stomik się na to nie decyduje, bezwzględnie powinien dopasować rodzaj pracy do swojej aktualnej sytuacji zdrowotnej. Tak, by nie stwarzać zagrożenia dla własnego zdrowia oraz rzetelnie wywiązywać się z obowiązków.
   
   
    
2. Prawo do nauki
   
   Uczeń lub student ze stomią ma prawo do nauki w szkole publicznej lub uczelni na równych zasadach z innymi.
   
   Placówka edukacyjna ma obowiązek zapewnić dostęp do toalety (co najmniej takiej, która umożliwia higieniczne opróżnienie worka). Powinna także umożliwić uczniowi lub studentowi przerwy w trakcie zajęć, jeśli wymaga tego sytuacja zdrowotna.
   
   By takie możliwości mogły zaistnieć, warto o stomii poinformować. Tak jak w przypadku pracy zawodowej, nie jest to obligatoryjne niemniej ułatwia zrozumienie pewnych sytuacji i dlatego rekomendowane jest szczególnie w przypadku dzieci szkolnych (na ujawnienie posiadania stomii rzadziej decydują się uczniowie i studenci pełnoletni, nie potrzebujący fizycznego wsparcia opiekuna).
   
   
   
   Dziecko ze stomią ma prawo korzystać z basenu na lekcjach wf. Ma też prawo pojechać na szkolną wycieczkę z rówieśnikami. Jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych do udziału w takich wydarzeniach, odmowa dziecku prawa wejścia na basen czy uczestnictwa w wycieczce tylko i wyłącznie z powodu posiadania stomii jest niezgodna z prawem. Każda taka odmowa byłaby dyskryminacją w rozumieniu art. 32 Konstytucji oraz naruszeniem prawa oświatowego. Pamiętajmy też, że rodzic ma prawo domagać się pisemnego uzasadnienia odmowy i może odwołać się od niej do kuratorium.
   
   Z drugiej strony, warto wiedzieć że przepis ten dotyczy dzieci stoma-samodzielnych, czyli takich, które są w stanie same zajmować się higieną stomijną. Pracownicy placówki edukacyjnej nie mają obowiązku związanego z tematem okołostomijnym dziecka. Czynności te nie leżą w zakresie ich obowiązków, mogą oni, z własnego wyboru asystować dziecku i udzielać mu wsparcia ale w ich kompetencjach nie leży opieka okołostomijna.
   
   
    
3. Prawo do korzystania z obiektów sportowych i rekreacyjnych
   
   Basen, siłownia, fitness club to miejsca, z których osoby ze stomią mogą korzystać na równi z tymi, które nie posiadają woreczka.
   
   Stomia nie wyklucza pływania ani korzystania z obiektów sportowych i rekreacyjnych. Worki stomijne są szczelne i można z nimi bezpiecznie wchodzić do wody (warto też, dla większej pewności i spokoju ducha, stosować dodatkowe zabezpieczenia typu paski czy plastry wzmacniające działanie przylepca).
   
   Prawo nie pozwala na odmowę wejścia do basenu tylko z powodu posiadania stomii — byłoby to dyskryminacją. Personel obiektu może zwrócić stomikowi uwagę jedynie w sytuacji, gdy istnieje realne zagrożenie sanitarne (np. nieszczelny worek), ale w praktyce worek prawidłowo zamocowany nie stanowi zagrożenia, a tym samym powodu do odmowy korzystania z basenu.
   
   
   
   Tak samo wygląda to w temacie sportu i aktywności fizycznej:
   • stomik może korzystać z większości form aktywności, dostosowując je do swoich możliwości i kondycji;
   • klub sportowy nie może odmówić osobie z wyłonioną stomią udziału w zajęciach lub korzystania z obiektu, jeśli spełnia ona ogólne warunki określone w regulaminie, takie same jak dla wszystkich uczestników.
   • stomia i worek stomijny nie mogą stanowić powodu braku zgody na korzystanie przez stomika z ogólnodostępnych publicznych miejsc typu siłownia, basen, sauna, spa.
   Uwaga: worek stomijny może zwracać uwagę w miejscach wspólnych, takich jak basen czy jacuzzi. Aby uniknąć niepotrzebnego zainteresowania lub komentarzy, a także ewentualnych nieporozumień ze strony personelu, warto – jeśli jest to możliwe – wybrać strój, który dyskretnie go zakryje. Może to być jednoczęściowy kostium kąpielowy lub dwuczęściowy z wyższym stanem, a w przypadku panów – pas stomijny lub wyższe szorty, które ukryją worek.
   
   To nie jest zgoda na dyskryminację, to kompromis harmonijnego funkcjonowania we wspólnej przestrzeni.
   
   
    
4. Prawo do korzystania z toalety w przestrzeni publicznej
   
   Kwestia dostępu do toalet przez stomików w miejscach publicznych jest trochę skomplikowana i zależy od rodzaju obiektu.
   
   W przypadku toalet publicznych (np. w kinach, restauracjach, bankach, przychodniach, na lotniskach) – sprawa jest prosta. Dostęp do toalet, także tych dla osób z niepełnosprawnościami, jest swobodny. Osoba z wyłonioną stomią ma prawo z nich korzystać niezależnie od tego, czy posiada widoczną niepełnosprawność czy nie. Jeśli toaleta jest zamknięta na klucz, personel ma obowiązek udostępnić go bez zbędnej zwłoki.
   
   
   
   Czym innym są obiekty bez toalet publicznych (np. wolno stojące sklepy, apteki). W tych miejscach toalety przeznaczone są wyłącznie dla personelu i obsługa ma prawo odmówić ich udostępnienia klientom, w tym stomikom. Zgoda na skorzystanie z takiej toalety nie jest kwestią regulacji prawnych, a jedynie aktem dobrej woli i empatii osób udostępniających własną przestrzeń. Na taką okoliczność warto znać miejsca, w których mieszczą się toalety publiczne. Jak je znaleźć piszemy TUTAJ.

Stomik może czuć się dobrze we wspólnej przestrzeni

Stomia nie jest powodem, by rezygnować z życia społecznego, pracy czy przyjemności. Prawo stoi po stronie stomika — zarówno w kwestii dostępu do miejsc publicznych, jak i równego traktowania w pracy, szkole czy w strefach rekreacyjnych (basen, jacuzzi, sauna, studio jogi ect.) I warto być o tym przekonanym, bo ta wiedza pozwala weryfikować krzywdzące stereotypy i – edukować innych. Jeśli potrzebujesz w tym zakresie wsparcia – skontaktuj się z nami.

Pamiętaj, im lepiej Stomik zna swoje prawa, tym rzadziej czuje się, jakby „prosił o specjalne względy”. Drogi Przyjacielu Stomiku - nie proś. Nie ma potrzeby. Korzystaj z należnych Ci praw do czucia się dobrze w przestrzeniach publicznych. #stomikmoże.

Tekst: Iza Janaczek
Foto: Fundacja STOMAlife, Pexels