Zadzierzgnięcie jelita

Zadzierzgnięcie jelita to szczególnie niebezpieczna postać niedrożności jelit, w której dochodzi nie tylko do zablokowania przemieszczania się treści pokarmowej, ale również do zaburzenia ukrwienia fragmentu jelita. W konsekwencji może rozwinąć się niedokrwienie, a następnie martwica ściany jelita.

Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający pilnej pomocy medycznej, najczęściej leczenia operacyjnego.

Jak dochodzi do zadzierzgnięcia jelita?

Do zadzierzgnięcia może dojść między innymi wskutek skrętu jelita, uwięźnięcia jego fragmentu w przepuklinie lub zaciśnięcia przez pasma zrostowe w jamie brzusznej.

Ucisk na naczynia krwionośne początkowo może utrudniać odpływ krwi żylnej, powodując obrzęk jelita. Gdy ograniczony zostaje również dopływ krwi tętniczej, tkanki nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu.

Jeśli krążenie nie zostanie odpowiednio szybko przywrócone, może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia i obumarcia fragmentu jelita, czyli martwicy.

Jakie są objawy zadzierzgnięcia jelita?

Do najważniejszych objawów należą:

silny, często nagły ból brzucha, który może narastać lub początkowo występować napadowo;
nudności i powtarzające się wymioty, niekiedy zielone, żółciowe;
wzdęcie i bolesność brzucha;
zatrzymanie gazów i stolca, choć nie zawsze występuje od początku;
bladość, zimne poty, osłabienie i przyspieszone tętno;
w zaawansowanym stadium zaburzenia świadomości i objawy wstrząsu.

Ważne: oddawanie stolca lub gazów nie wyklucza niedrożności ani zadzierzgnięcia jelita. Poniżej miejsca niedrożności może nadal znajdować się treść, która zostanie wydalona.

U małych dzieci objawy mogą być mniej charakterystyczne. Niepokój powinny budzić między innymi powtarzające się wymioty, silny płacz z bólu, podkurczanie nóg, nietypowa senność, bladość i gwałtowne pogarszanie się stanu ogólnego.

Jak szybko może rozwinąć się martwica jelita?

Nie istnieje jeden określony czas, po którym dochodzi do martwicy. Zależy to przede wszystkim od stopnia zaburzenia krążenia i mechanizmu zadzierzgnięcia.

Przy ciężkim niedokrwieniu nieodwracalne uszkodzenie jelita może rozwinąć się w ciągu kilku godzin. Wstrząs i inne powikłania mogą wystąpić jeszcze przed perforacją jelita.

Dlatego przy podejrzeniu zadzierzgnięcia nie wolno czekać na ustąpienie bólu, pojawienie się gorączki czy całkowite zatrzymanie wypróżnień.

Jak rozpoznaje się zadzierzgnięcie jelita?

Podstawą jest pilna ocena stanu pacjenta, badanie brzucha oraz odpowiednio dobrana diagnostyka.

W zależności od wieku pacjenta, jego stanu i podejrzewanej przyczyny wykorzystuje się USG jamy brzusznej, tomografię komputerową lub inne badania obrazowe. Konieczna może być również ocena laboratoryjna, między innymi parametrów gospodarki wodno-elektrolitowej i cech niedokrwienia.

Żadne pojedyncze badanie nie wyklucza z pełną pewnością zadzierzgnięcia. Przy dużym podejrzeniu niedokrwienia jelita nie należy opóźniać pilnej interwencji chirurgicznej w oczekiwaniu na kolejne badania.

Na czym polega leczenie?

Zadzierzgnięcie jelita najczęściej wymaga pilnej operacji. Chirurg usuwa przyczynę niedrożności, przywraca prawidłowe ułożenie jelita i ocenia jego ukrwienie.

Jeżeli fragment jelita jest już martwy, konieczne jest jego usunięcie, czyli resekcja. W zależności od warunków operacyjnych możliwe jest zespolenie zdrowych odcinków jelita lub czasowe wyłonienie stomii.

Czy zadzierzgnięcie może wystąpić u osoby ze stomią?

Tak. Posiadanie stomii nie wyklucza niedrożności jelit ani zadzierzgnięcia.

U osób ze stomią niedrożność może być związana między innymi ze zrostami pooperacyjnymi, przepukliną okołostomijną lub skrętem jelita. Nie każda niedrożność prowadzi jednak do zaburzeń ukrwienia.

Szczególnie alarmujące są silny ból brzucha, wymioty, wzdęcie, nagłe zmniejszenie lub ustanie wydzielania treści przez stomię oraz pogarszający się stan ogólny.

Uwaga: obecność treści w worku stomijnym nie wyklucza rozwijającej się niedrożności.

Kiedy natychmiast szukać pomocy?

Nagły lub nasilający się silny ból brzucha, szczególnie z uporczywymi wymiotami, osłabieniem, wzdęciem lub zaburzeniami świadomości, wymaga pilnej oceny w szpitalu. Przy ciężkim stanie należy wezwać zespół ratownictwa medycznego pod numerem 112 lub 999.

Przy podejrzeniu ostrej niedrożności nie należy samodzielnie stosować środków przeczyszczających, wykonywać irygacji ani próbować mechanicznie udrażniać stomii.

Zapamiętaj: zadzierzgnięcie jelita to nie tylko niedrożność. To również zagrożenie utratą ukrwienia jelita, jego martwicą i wstrząsem. Szybkie rozpoznanie oraz leczenie mogą uratować życie.

Podstawę merytoryczną opracowania stanowią m.in. Merck Manual – Intestinal Obstruction oraz wytyczne WSES dotyczące niedrożności jelit